Vụ Việc Tại Văn Phòng Instytut Pileckiego New York Đang Được Cơ Quan Công Lý Điều Tra

Ngày 16/6, đại diện Instytut Pileckiego (IP) tại Warsaw đã gửi thông báo tới Viện Kiểm sát quận Warsaw về khả năng có hành vi phạm tội liên quan đến những người giám sát công ty Instytut Pileckiego USA. Theo đơn tố cáo, những người này đã lạm dụng quyền hạn và thiếu trách nhiệm trong quản lý tài sản công ty, gây thiệt hại nghiêm trọng tới công ty.

Cụ thể, do quản lý kém khiến công ty phải chịu tổng cộng hơn 608.000 USD tiền phạt hợp đồng theo hợp đồng thuê mặt bằng tại New York, đồng thời mất khoảng 90.000 USD từ quỹ Tenant Improvement Allowance – hỗ trợ cải tạo mặt bằng thuê. Tổng số thiệt hại ước khoảng 698.200 USD.

Instytut Pileckiego USA Inc., là công ty thuộc luật Mỹ với cổ đông 100% là Instytut Pileckiego Warsaw, đã ký hợp đồng thuê hơn 3.000 m2 tại 92 Greenwich Street, Manhattan từ ngày 4/11/2023 và được phê duyệt ngày 6/12/2023. Sau đó, công ty có 18 tháng để cải tạo và chính thức vận hành chi nhánh, hạn chót là ngày 8/7/2025.

Đơn tố cáo nêu rõ, nếu không khai trương trong hạn, bên thuê sẽ phải trả thêm hơn 138.000 USD tiền thuê mặt bằng đồng thời mất khoản tiền hỗ trợ tối đa 1,3 triệu USD dành cho chi phí cải tạo văn phòng. Trước đó, báo Rzeczpospolita từng khẳng định nguy cơ phạt hợp đồng nếu không khai trương đúng hạn là vấn đề nghiêm trọng.

Lãnh đạo IP cũ, Tiến sĩ Wojciech Kozłowski, cho biết từ khi tân Bộ trưởng Văn hóa Bartłomiej Sienkiewicz nhậm chức, hoạt động chi nhánh tại New York bị tạm ngưng, chỉ còn quản lý hành chính. Cơ quan Văn hóa và Di sản Quốc gia được cho là cố ý gây khó khăn cho Instytut Pileckiego.

Sau khi ông Krzysztof Ruchniewicz nhậm chức, khoản 16 triệu złotys tiền ngân sách hỗ trợ sửa chữa chi nhánh đã bị trả lại vào cuối năm 2024, đồng nghĩa việc sửa chữa không được thực hiện đúng tiến độ, gây ra thêm khoảng 2,6 triệu zł chi phí phát sinh.

Đến giữa năm 2025, khi đối mặt rủi ro bị phạt hợp đồng, công ty mới bắt đầu khởi công sửa chữa văn phòng và hoàn thành vào tháng 12/2025.

Ban đầu, người phát ngôn Instytut Pileckiego, Jan Gebert khẳng định đang thương lượng với chủ nhà về hợp đồng thuê mặt bằng. Tuy nhiên, khi Piotr Franaszek nhận chức giám đốc từ tháng 3/2025, ông cho biết không có đủ thông tin và tài liệu rõ ràng. Khi Karol Madaj nhậm chức cuối tháng 8 đầu tháng 9/2025, ông cũng không được thông báo đầy đủ về khủng hoảng ở New York.

Các kiểm tra sâu hơn sau đó phát hiện nhiều thông tin sai lệch được báo cáo lên cấp trên. Ví dụ, tháng 10/2025, ông Madaj báo cáo CBA thiệt hại mới đạt 120.000 USD tiền phạt, trong khi thực tế khoản phạt đã tăng lên 360.000 USD. Một số thay đổi quản lý sau đó mới giúp làm rõ toàn bộ tình trạng tài chính của công ty.

Trái ngược, ông Franaszek bác bỏ các cáo buộc, cho rằng phạt hợp đồng được ghi trong hợp đồng thuê do ông trước đó ký và chấp thuận. Ông cũng cho biết kể từ khi ông nhận nhiệm vụ, không có hoạt động chuẩn bị khai trương, nhiều tài liệu lộn xộn và thanh toán bị trì hoãn do thiếu nguồn tài chính.

Karol Madaj từng phàn nàn về khoảng cách lớn giữa báo cáo ngân sách và chi tiêu thực tế, giấu diếm các khoản phạt và vấn đề quản lý vì ông Franaszek đồng thời giữ chức tại một tổ chức khác ở Lublin mà không có hợp đồng chính thức cho công việc tại New York. Ông Madaj cũng không tìm thấy giấy tờ cho phép lao động song song này trong hồ sơ nhân sự.

Phản hồi, Franaszek xác nhận đó là việc tạm thời, ông được phép làm, và thời gian làm việc chủ yếu diễn ra buổi chiều do khác biệt múi giờ. Ông từng đề nghị ký hợp đồng quản lý chính thức và xin visa làm việc nhưng không được đồng ý, dẫn tới những bất ổn tiếp theo.

Tại trung tâm, ông Franaszek làm việc với các chức danh khác nhau từ tháng 5/2025 – 7/2026, hợp đồng không được gia hạn sau đó.

Hiện Instytut Pileckiego đang tiến hành kiểm toán nội bộ, sắp xếp lại hồ sơ tài liệu, xây dựng quy trình quản lý mới và chuẩn bị kế hoạch hoạt động mới cho chi nhánh tại Mỹ phối hợp với Bộ Văn hóa. Kiểm toán nhà nước (NIK) cũng đang tiến hành kiểm tra độc lập.

Căng thẳng nội bộ thể hiện rõ ràng qua những lời phản bác của ông Franaszek khi cáo buộc các lãnh đạo của viện có hành động không đúng nhằm che giấu lỗi lầm và thất thoát.

Dự án tạo dựng trụ sở Instytut Pileckiego tại Mỹ từ năm 2022 đến 2023 đã được Bộ trưởng Văn hóa Piotr Gliński cùng đội ngũ của mình khởi xướng mà thiếu phương án tài chính rõ ràng và kế hoạch dài hạn. Việc này dẫn đến trì hoãn dự án, lãng phí tài chính, và mâu thuẫn nội bộ gay gắt.

Kể cả khi đối mặt với rủi ro phá sản được xem xét vào năm 2025, các biện pháp pháp lý và tài chính phức tạp khiến dự án khó có thể kết thúc đơn giản, gây áp lực lớn hơn lên ngân sách nhà nước và uy tín của Instytut Pileckiego.

Vào tháng 5/2026, khi công ty thiếu nguồn tài chính cho hoạt động, chính quyền trung ương mới phê duyệt chuyển đổi 6,7 triệu złotys từ các khoản ngân sách dự trữ để tăng vốn cho chi nhánh New York theo từng đợt nhằm kiểm soát nghiêm ngặt chi tiêu.

Thời gian tới, với những thay đổi quản lý và sự giám sát chặt chẽ, hoạt động tại Mỹ của Instytut Pileckiego được kỳ vọng sẽ sớm ổn định trở lại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.