Tòa án phúc thẩm Nigeria hủy bỏ quy định về danh sách đảng và phương thức đề cử ứng viên trong luật bầu cử

Ngày 22/6, Tòa án phúc thẩm tại Abuja đã ra quyết định bác bỏ một số quy định quan trọng trong Luật Bầu cử năm 2026 của Nigeria, bao gồm các điều khoản liên quan đến sổ thành viên của các đảng chính trị và cách thức đề cử ứng viên cho các cuộc bầu cử. Quá trình xét xử do Thẩm phán Balkisu Aliyu dẫn đầu đã nhất trí chấp nhận đơn kháng cáo của Đảng Zenith, từ đó phủ nhận phán quyết trước đó của Tòa án Liên bang.

Trong phần dẫn luận, Thẩm phán Eberechi Nyesom-Wike cho biết các điều khoản 77(5), 77(6), 77(7) và 84(2) của Luật Bầu cử năm 2026 vi phạm Hiến pháp năm 1999 và phải bị tuyên bố vô hiệu. Tòa khẳng định Quốc hội không có quyền áp đặt những giới hạn lên các đảng phái chính trị mà Hiến pháp đã bảo đảm cho họ.

Theo phán quyết, các điều 221 và 222 của Hiến pháp xác nhận rằng các đảng phái chính trị có quyền đề cử ứng viên tham gia bầu cử và tự quản lý công việc nội bộ. Do đó, khi Hiến pháp đã nêu rõ tiêu chuẩn và điều kiện của người ứng cử, Luật Bầu cử không thể bổ sung thêm những điều kiện giới hạn quyền tham gia của các cá nhân đủ tiêu chuẩn.

Vụ việc bắt nguồn từ phán quyết ngày 5/5/2026 của Tòa án Liên bang Abuja, do Thẩm phán Mohammed Umar chủ trì, bác đơn kiện của Đảng Zenith về tính hợp hiến của các quy định trên. Đảng này cho rằng các điều khoản nói trên gây cản trở quyền quản lý nội bộ đảng và làm giảm thiểu quyền lực hiến định trong việc xác định thành viên và đề cử ứng viên.

Điều 77(5) trong Luật Bầu cử quy định chỉ những thành viên có tên trong danh sách đăng ký với Ủy ban Bầu cử Quốc gia (INEC) mới được quyền bỏ phiếu hoặc ứng cử trong các cuộc bầu cử nội bộ đảng, đại hội hoặc hội nghị. Tòa án cho rằng quy định này vi phạm quyền của đảng trong việc kiểm soát thành viên.

Điều 77(6) cấm đảng sử dụng danh sách thành viên khác ngoài danh sách đã nộp cho INEC, bị xem là trao quyền kiểm soát quá mức cho cơ quan này trong vấn đề nội bộ đảng.

Điều 77(7) quy định các đảng không nộp danh sách thành viên đúng hạn sẽ không được đề cử ứng viên tham gia tranh cử, điều này bị tòa đánh giá là tước bỏ quyền hiến định của đảng trong việc tài trợ ứng viên.

Điều 84(2) giới hạn hình thức đề cử ứng viên chỉ qua bầu cử trực tiếp hoặc đồng thuận được cho là sự can thiệp quá mức của luật pháp vào quy trình nội bộ của các đảng phái.

Tuy nhiên, tòa án phúc thẩm cũng làm rõ rằng những quy định yêu cầu các đảng phải duy trì danh sách thành viên và cung cấp cho INEC vẫn có hiệu lực, chỉ có phần phụ của các điều luật phát hiện vi phạm hiến pháp mới bị hủy bỏ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.