Giá dầu thế giới có thể tăng vọt do căng thẳng và gián đoạn nguồn cung dầu mỏ

Thị trường dầu toàn cầu từng trải qua nhiều biến động nhưng vẫn giữ được sự ổn định đáng kể. Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Iran hiện nay đã đặt sự ổn định đó trước thử thách lớn nhất từ trước đến nay. Các chuyên gia nhận định, cuộc khủng hoảng nguồn cung dầu hiện tại là nghiêm trọng nhất trong lịch sử, dù đã có nhiều biện pháp thay thế nhằm giảm áp lực cho giá nhiên liệu tiêu dùng và lạm phát.

Mặc dù giá dầu thô có tăng trong thời gian chiến sự, nhưng chưa đạt mức tăng như dự báo. Giá từng lên tới 128 USD một thùng vào năm 2022, thấp hơn nhiều so với kỷ lục 146 USD được thiết lập trước khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tuy nhiên, căng thẳng ngày càng leo thang tại Trung Đông khiến giới phân tích cảnh báo giá dầu thô có thể vượt mọi mức kỷ lục trước đây nếu xung đột trở nên nghiêm trọng hơn.

Các tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng hiện đang bị gián đoạn nghiêm trọng. Theo JP Morgan, các cuộc tấn công do Iran thực hiện đã gần như làm tê liệt hoạt động vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz. Thay vì vận chuyển qua Vịnh Ba Tư, các tàu phải chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu/ngày qua các đường ống đến Biển Đỏ như một phương án thay thế.

Tuy nhiên, tình hình thay thế cũng gặp rủi ro lớn khi eo biển Bab al-Mandeb bị phong tỏa do các lực lượng Houthi. Điều này đã làm giảm đáng kể khả năng xuất khẩu dầu của Saudi Arabia xuống khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày. JP Morgan cho biết Saudi Arabia có thể chuyển hóa dầu qua kênh đào Suez ở phía Bắc, nhưng hạn chế về độ sâu kênh khiến các tàu chở dầu cỡ lớn không thể hoạt động hiệu quả, làm cho hành trình vận chuyển dầu kéo dài từ khoảng 4 tuần lên gần 8 tuần.

Chi phí bảo hiểm cho các tàu chở dầu đi qua khu vực chiến sự đã từng tăng cao vì rủi ro chiến tranh. Tuy nhiên, mới đây Hiệp hội Thị trường Lloyds (LMA) đặt nghi vấn về khả năng các tàu có thể được bảo hiểm khi đi qua eo biển Hormuz nếu trả phí bảo hộ (toll) cho Iran. Tehran dự định thu phí 1-2 USD mỗi thùng dầu vận chuyển qua đây, đồng thời đe dọa tấn công các tàu không trả phí.

Trong bối cảnh Mỹ áp đặt các biện pháp cấm vận với Iran, việc nộp phí bảo hộ được coi là vi phạm pháp luật Mỹ, khiến các công ty bảo hiểm có thể từ chối bảo hiểm cho những tàu này. Điều này gây ra rủi ro lớn cho các hãng vận tải và làm giảm khả năng thương mại bình thường qua eo biển quan trọng này.

Không chỉ Trung Đông, cuộc khủng hoảng năng lượng còn lan sang Nga khi các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine đã gây thiệt hại lớn cho các nhà máy lọc dầu và các cơ sở hạ tầng xuất khẩu dầu tại khu vực Biển Đen. Nga đã bị thiếu hụt nhiên liệu, buộc phải ban hành lệnh cấm xuất khẩu diesel, chiếm khoảng 12% lượng diesel xuất khẩu toàn cầu trước đây.

Thiệt hại tại Caspian Pipeline Consortium cũng làm mất đi khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày vào thị trường toàn cầu. Trong khi đó, các tuyến đường vận chuyển dầu thay thế cho eo biển Hormuz dần trở nên không khả thi, tạo áp lực ngày càng lớn lên thị trường dầu toàn cầu.

Khác với thời điểm bắt đầu xung đột, lượng dự trữ dầu thô toàn cầu hiện nay đang giảm nhanh và ở mức báo động. Trước chiến sự, lượng dự trữ đạt kỷ lục, nhưng trong 5 tháng qua đã giảm tới 130 triệu thùng. Tại Mỹ, dự trữ dầu chiến lược đã giảm 116 triệu thùng kể từ mùa xuân, chạm mức thấp nhất từ năm 1983 và gần đạt giới hạn tối thiểu do Quốc hội quy định.

Dự trữ thương mại của Mỹ cũng ở mức thấp đáng lo ngại, khi khối lượng dầu lưu giữ giảm đến mức không thể duy trì đường ống vận chuyển nếu thiếu động lực tự nhiên. Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo khả năng xảy ra "thảm họa kinh tế" nếu khủng hoảng tiếp tục kéo dài, có thể khiến ông trở thành một hình mẫu tổng thống thời đại suy thoái kinh tế, tương tự Herbert Hoover.

Trung Quốc từng sở hữu đủ dự trữ dầu để đối phó với khủng hoảng trong một thời gian dài. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nước này cũng sẽ phải gia tăng nhập khẩu trong vòng 3-4 tháng tới, làm tăng áp lực cầu trở lại trên thị trường toàn cầu.

Hiện thị trường dầu thế giới đang như một cuộc đua với thời gian khi nguồn cung giảm sút và nhu cầu có xu hướng biến động. Cho đến nay, dù giá dầu vẫn đang ở mức tương đối kiểm soát, nhiều chuyên gia dự báo nếu cuộc khủng hoảng kéo dài, giá có thể vượt 120 USD/thùng trong tháng 10, hoặc thậm chí lên trên 150 USD nếu căng thẳng tại Trung Đông biến thành xung đột diện rộng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.