Mô hình nhượng quyền kinh doanh mở đường cho nền kinh tế gig tại Mỹ

Bắt đầu bùng nổ từ những năm 1950, ngành thức ăn nhanh ở Mỹ đã phát triển nhờ mô hình nhượng quyền kinh doanh - một cách thức kinh doanh mới cho phép các nhà điều hành độc lập sử dụng thương hiệu của những chuỗi lớn như McDonald's hay Dunkin Donuts. Sự phát triển nhanh chóng của mô hình này đã trải rộng khắp đất nước, tạo ra ảnh hưởng sâu sắc đến cấu trúc việc làm tại Mỹ.

Mô hình nhượng quyền không chỉ là việc chia sẻ thương hiệu mà còn kiểm soát chặt chẽ cách thức vận hành của những nhà nhượng quyền. Theo Brian Callaci, chuyên gia kinh tế trưởng tại Open Markets Institute và tác giả sách Chains of Command: The Rise and Cruel Reign of the Franchise Economy, các hợp đồng nhượng quyền được soạn thảo một cách chi tiết nhằm quy định chính xác cách thức các nhà nhượng quyền phải điều hành doanh nghiệp của mình.

Những tranh chấp pháp lý kéo dài giữa các bên trong hệ thống nhượng quyền đã đặt nền móng cho khái niệm nền kinh tế gig – hình thức làm việc theo hợp đồng ngắn hạn hoặc từng việc, điển hình qua các nền tảng như Uber. Những tài xế làm việc theo hình thức gig được xem xét và đối xử tương tự như những nhà vận hành độc lập của các cửa hàng nhượng quyền Chick-fil-A, mở ra một cách thức mới trong quy định lao động tại Mỹ.

Brian Callaci cho biết mô hình nhượng quyền đã dẫn đầu trong việc áp dụng các hình thức giám sát người lao động, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển của các công việc gig, nơi mà quyền kiểm soát và giám sát được thực hiện thông qua các hợp đồng và công nghệ thay vì quan hệ lao động truyền thống.