Chủ tịch Hạ viện Nigeria đảm bảo cảnh sát bang không thành quân đội riêng của thống đốc

Tại Hội nghị Bàn tròn An ninh Quốc gia nhân Tuần Lễ Quốc hội năm 2026 tại Abuja, Chủ tịch Hạ viện Nigeria, ông Tajudeen Abbas, đã thông tin về dự thảo sửa đổi Hiến pháp nhằm thành lập cảnh sát bang, khẳng định rằng cơ chế pháp lý sẽ ngăn chặn tình trạng các thống đốc sử dụng lực lượng cảnh sát làm công cụ chính trị. Ông nhấn mạnh rằng cải cách này nhằm mục đích củng cố công tác cảnh sát cộng đồng trong khi vẫn duy trì sự kiểm soát và giám sát của chính quyền trung ương.

Ông Abbas cho biết Hạ viện sẽ tiến hành thảo luận và đánh giá kỹ lưỡng dự luật để đảm bảo lực lượng cảnh sát bang hoạt động hiệu quả, đồng thời không làm suy yếu nền dân chủ và pháp luật. Ông cũng đánh giá đây là một trong những cải cách Hiến pháp quan trọng nhất mà Quốc hội đang xem xét, đồng thời là lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm chính thức trình lên Quốc hội dự luật về việc thành lập cảnh sát bang.

Hoạt động cảnh sát bang dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Quốc hội và luật pháp

Ông Abbas bày tỏ sự ghi nhận với Tổng thống Bola Tinubu vì đã thúc đẩy sửa đổi Hiến pháp để thành lập cảnh sát bang. Trước đây, nhiều chính quyền từng thảo luận vấn đề này trong nhiều thập kỷ nhưng chưa có hành động lập pháp cụ thể.

Để giải tỏa lo ngại rằng các thống đốc có thể lạm dụng lực lượng cảnh sát bang thành các đội quân riêng phục vụ mục đích chính trị, ông Abbas nhấn mạnh dự thảo luật đã được thiết kế với nhiều lớp bảo vệ pháp lý nhằm ngăn chặn nguy cơ này. Cụ thể, việc thành lập lực lượng cảnh sát bang chỉ diễn ra khi có tiêu chuẩn tối thiểu do Quốc hội quy định, các chỉ huy cảnh sát bang sẽ được đề cử bởi Hội đồng Cảnh sát Quốc gia, được HĐND bang phê duyệt và chỉ có thể bị cách chức bởi đa số hai phần ba thành viên HĐND với lý do chính đáng.

Quyền lực của cảnh sát liên bang vẫn được giữ vững đối với các nhiệm vụ cấp quốc gia như chống khủng bố, an ninh biên giới, xử lý các vụ án liên bang và đảm bảo an ninh tại Thủ đô Liên bang.

Thách thức an ninh đòi hỏi hệ thống cảnh sát đa tầng, có tính địa phương cao

Chủ tịch Hạ viện nêu rõ thực tế an ninh ngày càng phức tạp của Nigeria đã cho thấy hạn chế của hệ thống cảnh sát tập trung điều hành tại trung ương. Với dân số hơn 200 triệu người, việc phụ thuộc duy nhất vào lực lượng cảnh sát quốc gia là chưa đủ để giải quyết hiệu quả những mối đe dọa an ninh mang tính địa phương như nạn cướp bóc, bắt cóc, xung đột bạo lực giữa nông dân và người chăn nuôi, hay các vụ tấn công vào trường học.

Ông cho rằng một quốc gia rộng lớn và đa dạng như Nigeria cần một lực lượng cảnh sát có kiến thức chuyên sâu về địa phương và khả năng phản ứng nhanh hơn, thay vì chỉ dựa vào một lực lượng cảnh sát trung ương được điều phối từ thủ đô.

Chính sách triển khai thận trọng, bảo đảm nguồn lực và trách nhiệm quốc gia

Dự luật sẽ đổi tên Lực lượng Cảnh sát Nigeria thành Dịch vụ Cảnh sát Liên bang, đồng thời cho phép các bang tự quyết định thành lập lực lượng cảnh sát riêng thông qua việc thông qua luật của HÐND bang. Tuy nhiên, các bang bắt buộc phải đạt chuẩn quốc gia do Quốc hội quy định mới được phép vận hành lực lượng cảnh sát bang.

Ông Abbas lưu ý rằng nếu lực lượng cảnh sát bang nào không hoạt động hiệu quả hoặc bị sử dụng sai mục đích, lực lượng cảnh sát liên bang có thẩm quyền can thiệp theo các điều kiện rõ ràng của Hiến pháp, dưới sự giám sát của cơ quan lập pháp và tư pháp.

Người đứng đầu Hạ viện khuyến cáo việc triển khai cảnh sát bang cần thực hiện từng bước, không nên cùng lúc hình thành lực lượng cảnh sát ở cả 36 bang. Điều này nhằm đảm bảo các bang có đủ thời gian học hỏi và chuẩn bị tốt hơn, tương tự mô hình tại các quốc gia như Đức và Canada.

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một khuôn khổ tài chính rõ ràng trước khi thành lập lực lượng cảnh sát bang, tránh trường hợp các bang không đủ nguồn lực vận hành, gây nguy cơ cho an ninh và trật tự xã hội do cảnh sát không được trả lương đầy đủ.

Bài học từ hệ thống liên bang quốc tế và yêu cầu cải thiện cơ sở hạ tầng an ninh

Rút kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống liên bang như Đức, Canada, Ấn Độ và Hoa Kỳ, ông Abbas cho rằng hệ thống cảnh sát đa cấp thành công phụ thuộc vào các tiêu chuẩn quốc gia thống nhất, hệ thống chia sẻ thông tin tình báo tích hợp và các cơ chế giám sát trách nhiệm chặt chẽ.

Bên cạnh đó, ông đề xuất cần có luật chuyên ngành để thiết lập cơ sở dữ liệu tội phạm và sinh trắc học quốc gia, nâng cao khả năng trao đổi thông tin tình báo giữa các cơ quan an ninh, thắt chặt an ninh biên giới và cải thiện điều kiện làm việc cũng như trang thiết bị cho cán bộ chiến sĩ.

Vấn đề cảnh sát bang đã là chủ đề gây tranh cãi kéo dài hơn hai thập kỷ tại Nigeria. Trong khi những người ủng hộ nhấn mạnh việc chia nhỏ hệ thống cảnh sát sẽ giúp tăng hiệu quả thu thập tin tức tình báo và xử lý các mối đe dọa an ninh mang tính địa phương, thì các ý kiến phản đối lo ngại lực lượng này có thể bị lạm dụng làm công cụ chống lại các đối thủ chính trị.

Việc Tổng thống Tinubu lần đầu tiên chính thức chuyển dự luật lập cảnh sát bang cho Quốc hội đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình cải cách Hiến pháp hiện nay, làm rõ nghiêm túc trong cam kết của chính phủ với việc tăng cường an ninh nội địa.

Ông Abbas khẳng định Hạ viện sẽ đảm bảo dự luật cân bằng giữa nâng cao an ninh và bảo vệ các thể chế dân chủ, xây dựng một lực lượng cảnh sát tin cậy, bảo vệ tốt nhất người dân ở cả những cộng đồng nhỏ nhất và khu vực đô thị phát triển.