Hội chứng Alpha-Gal do Ve Gây Ra Dị Ứng Thịt Đỏ: Những Điều Cần Biết

Tại Mỹ, các bác sĩ gần đây nhận thấy nhiều bệnh nhân vốn ăn thịt đỏ bình thường nay lại đột ngột xuất hiện các triệu chứng dị ứng như nổi mề đay, đau bụng dữ dội, buồn nôn hoặc tiêu chảy sau khi ăn thịt đỏ. Đây là biểu hiện điển hình của hội chứng alpha-gal, một căn bệnh lạ do ve truyền, phát hiện lần đầu vào thập niên 2000. Alpha-gal là một loại đường đặc biệt có trong thịt của hầu hết các loài động vật có vú nhưng không có ở người. Vì vậy nó có mặt trong thịt bò, thịt cừu, thịt lợn – những nguồn protein phổ biến trong chế độ ăn của con người.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), gần 500.000 người đang sống chung với hội chứng alpha-gal. Một nghiên cứu của Đại học Virginia Commonwealth công bố năm 2025 cho thấy từ 2013 đến 2024, số mẫu xét nghiệm dương tính với kháng thể alpha-gal trong máu tăng gấp 100 lần, ám chỉ số người có phản ứng miễn dịch với alpha-gal đã tăng lên đáng kể.

Tại Mỹ, hội chứng này thường bắt đầu khi một người bị cắn bởi con ve lone star, ít hơn là ve chân đen hoặc ve chân đen miền Tây. Khi cắn người, ve truyền vào cơ thể các loại virus, vi khuẩn cùng với nước bọt có chứa các hợp chất làm loãng máu và gây tê tại chỗ cắn. Đặc biệt trong nước bọt ve có chứa alpha-gal - chất không có tự nhiên trong máu người.

Tiến sĩ Bobbi Pritt, Chủ nhiệm Vi sinh lâm sàng tại Mayo Clinic, giải thích: "Ve truyền trực tiếp alpha-gal từ nước bọt vào máu, khiến hệ miễn dịch phản ứng mạnh vì không quen với việc xuất hiện alpha-gal trong máu." Hệ miễn dịch của một số người nhận dạng alpha-gal như một tác nhân lạ và sản sinh kháng thể để chống lại nó. Khi ăn thịt đỏ, alpha-gal được hấp thụ vào máu sẽ kích hoạt các kháng thể này gây dị ứng, có thể dẫn đến sốc phản vệ và tử vong nếu phản ứng quá nặng.

Alpha-gal có trong thịt của hầu hết các động vật có vú, trừ con người. Do đó người mắc hội chứng này có thể dị ứng với thịt bò, lợn, cừu, dê và hươu. Các cơ quan nội tạng như gan, thận, tuyến tụy hay ruột chứa hàm lượng alpha-gal cao hơn, dễ gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng hơn.

Ngoài thịt đỏ, một số thực phẩm khác từ động vật như sữa, bơ, mỡ, nước dùng từ xương và các sản phẩm chứa gelatin có thể chứa alpha-gal và kích thích dị ứng ở những người mắc bệnh.

Tiến sĩ Pritt cho biết triệu chứng thường xuất hiện vài ngày sau khi ăn thịt đỏ và có thể gia tăng theo thời gian nếu tiếp tục ăn thịt. Người mới mắc có thể có triệu chứng nhẹ như nổi mẩn đỏ, ngứa, sưng môi và mắt. Một số người gặp các vấn đề tiêu hoá như tiêu chảy, nôn ói hay buồn nôn. Với các trường hợp nặng, triệu chứng có thể diễn tiến nghiêm trọng nhất là khó thở, khò khè và sốc phản vệ đe dọa tính mạng.

Nguy cơ dị ứng cũng có thể xuất hiện ở những bệnh nhân ung thư đang dùng thuốc hóa trị cetuximab, vốn chứa thành phần sản xuất từ tế bào chuột có chứa alpha-gal. Đây là phát hiện được ghi nhận lần đầu vào năm 2008 khi các bác sĩ nhận ra phản ứng dị ứng nặng ở nhóm bệnh nhân này bắt nguồn từ việc họ từng bị ve đốt trước đó khiến hệ miễn dịch nhạy cảm hơn với alpha-gal trong thuốc.

Điểm sáng là alpha-gal syndrome không phải lúc nào cũng kéo dài vĩnh viễn. Một số người có thể hồi phục và ăn thịt bình thường trở lại nếu tránh được ve đốt tiếp tục. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn chưa xác định rõ khi nào và làm thế nào tình trạng dị ứng này biến mất hoàn toàn. Do đó, việc phòng tránh ve đốt rất quan trọng, đặc biệt với những người đã từng bị ve cắn.

Tiến sĩ Mario Rodenas, phó giáo sư dị ứng và miễn dịch học tại Đại học Yale, cho hay ve chứa nhiều hợp chất có thể thay đổi phản ứng miễn dịch. Những người có mức kháng thể IgE cao trong máu có thể dễ bị alpha-gal syndrome hơn sau khi bị ve cắn.

Việc nhận biết hội chứng alpha-gal đã rõ ràng hơn, giúp nhiều bác sĩ và bệnh nhân chú ý hơn tới tình trạng này. Thêm vào đó, vùng phân bố của ve lone star đã mở rộng từ miền Nam nước Mỹ lên tận vùng New England ở phía Đông Bắc do biến đổi khí hậu gia tăng nhiệt độ, dẫn đến nhiều ca ve đốt và dị ứng theo đó tăng lên.

Tiến sĩ Rodenas đang nghiên cứu các đặc điểm chi tiết của người bệnh alpha-gal syndrome như độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe kèm theo để xác định nhóm có nguy cơ cao hơn. Dữ liệu lịch sử y tế 12 năm của bệnh nhân đang được phân tích để tìm ra các mô hình liên quan.

Khác biệt quan trọng là alpha-gal khi được hấp thu qua đường tiêu hoá được tiêu biến phần lớn trong dạ dày và ruột, vào máu lại ở dạng đã phân giải nên ít gây dị ứng. Trong khi đó, ve truyền alpha-gal dạng nguyên thủy trực tiếp vào máu khiến hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ hơn. Điều này giải thích tại sao ăn thịt đỏ không bị dị ứng nhưng ve cắn có thể gây alpha-gal syndrome.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.