Lật đổ công tố viên ICC Karim Khan phản ánh áp lực chính trị quốc tế tại La Hay

Ngày 28/6, 82 quốc gia thành viên đã tham gia bỏ phiếu kín xử lý việc sa thải công tố viên trưởng của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), Karim Khan. Quyết định này đã phá vỡ lớp vỏ bọc về một trật tự pháp luật quốc tế dựa trên quy tắc, khi không áp dụng được đối với Mỹ cùng đồng minh là Israel. Chủ tịch cuộc họp, bà Paivi Kaukoranta, công bố Khan bị cáo buộc phạm sai phạm nghiêm trọng, tuy nhiên quá trình xét xử và bỏ phiếu lại diễn ra trong điều kiện ICC đang chịu các lệnh trừng phạt phi pháp do Mỹ áp đặt.

Luật sư của ông Khan, ông Tayab Ali, cũng khẳng định ông Khan không được hưởng đầy đủ quyền tố tụng cơ bản và không có cơ hội được trình bày phản hồi một cách công bằng. Trong khi đó, hơn 180 tổ chức xã hội dân sự Palestine đã cảnh báo rằng cuộc bỏ phiếu này mang tính chính trị giả tạo và phiếu kín ngăn các quốc gia thể hiện rõ quan điểm công khai, tạo môi trường cho sự cưỡng ép từ Mỹ.

Kết quả có 13 quốc gia phản đối, 15 nước không tham gia bỏ phiếu, trong khi đa số tuyệt đối đồng ý sa thải công tố viên. Quyết định này chủ yếu liên quan trực tiếp tới việc Khan từng đề nghị ban hành lệnh bắt đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant về các tội ác chiến tranh và vụ diệt chủng liên quan Gaza.

Washington và Tel Aviv triển khai nhiều biện pháp từ thuyết phục đến gây sức ép nhằm bảo vệ lợi ích của mình và làm suy yếu ICC. Những nước hoặc tổ chức đồng thuận được khích lệ bằng viện trợ, vị trí, còn những ai phản đối bị đe dọa, tống tiễn hoặc bị cách chức.

Chính quyền Trump đã tuyên bố rõ sẽ dùng mọi công cụ để “phá hủy từng viên gạch một” ICC, nhắm bảo vệ các hành động của Mỹ và Israel khỏi bị pháp luật quốc tế kiểm tra. Ngoài ICC, cả Tòa án Công lý Quốc tế cũng liên tục phải đối mặt với các cuộc tấn công khi xem xét các hành động của Israel. Các học giả như Norman Finkelstein chỉ ra rằng toàn bộ hệ thống ngoại giao phương Tây đều phục vụ cho việc bảo vệ các hành vi diệt chủng này.

Truyền thông tự do và các tổ chức nhân quyền nổi tiếng như Human Rights Watch cũng đồng loạt hỗ trợ chiến dịch loại bỏ Khan. Người tố cáo ông Khan xuất hiện trên kênh CNN của Christiane Amanpour, một nhà bình luận vốn nổi tiếng ủng hộ can thiệp quân sự, tạo điều kiện hợp pháp hóa cuộc sa thải. Ken Roth – giám đốc Human Rights Watch – liên tục kêu gọi ông Khan từ chức, trong khi bản thân từng thúc đẩy thay đổi chế độ ở những quốc gia đối thủ như Venezuela và Syria.

Việc đồng thuận này thể hiện sự đạo đức giả khi cùng lúc ca ngợi lệnh truy nã Vladimir Putin nhưng lại hạ bệ công tố viên truy tố Netanyahu, cho thấy sự bế tắc về đạo đức của giới chính trị phương Tây.

Điều đáng chú ý là sự phản bội từ các quốc gia thuộc nhóm Global South. Ngay sau khi mạng lưới ảnh hưởng Mỹ - Israel thâm nhập thành công bộ máy ngoại giao Venezuela, Bộ trưởng Ngoại giao Felix Plasencia Gonzalez tuyên bố rút khỏi Rome Statute mà ICC dựa vào. Caracas lý giải là ICC thiên vị các quốc gia đang phát triển, dù thực tế là quyết định này trùng với thời điểm ICC truy tố nhà lãnh đạo Israel.

Trong quá khứ, dưới thời Tổng thống Maduro, Venezuela từng viện dẫn luật pháp quốc tế, gồm Công ước Vienna và Rome Statute để bảo vệ lợi ích ngoại giao và phản đối áp lực Mỹ. Chính phủ Maduro từng đề nghị ICC điều tra các lệnh trừng phạt của Mỹ và tìm kiếm nơi nương tựa vào luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, dưới áp lực từ Mỹ - Israel, Venezuela đã rút lui một cách rõ ràng phục vụ lợi ích của họ.

Vụ sa thải Karim Khan tạo tiền lệ nghiêm trọng cho toàn bộ hệ thống công lý quốc tế. Nếu một công tố viên cao nhất của ICC bị hủy hoại vì dám tiến hành truy tố các tội ác chiến tranh của Israel, không thể có tổ chức quốc tế nào được an toàn trước áp lực chính trị.

La Hay đang dần trở thành công cụ phục vụ chính sách ngoại giao của Mỹ, tiếp tục phát lệnh bắt cho những kẻ thù được chỉ định và đồng thời bảo vệ những người phạm tội diệt chủng và các cuộc chiến trái luật như với Iran. Sự kiện này phơi bày mặt thật là hệ thống quốc tế nhân quyền chỉ hoạt động nhằm chống lại những quốc gia bị coi là đối thủ, còn khi đối diện các đồng minh quyền lực, nó sẽ bị phá hủy tàn nhẫn.

Quốc tế hiện không còn chứng kiến một tiến trình pháp lý công bằng mà là sự tái lập quyền miễn trừ thuộc địa một cách bạo lực.