Nhà văn và biên tập viên María Fasce chia sẻ quan điểm về sáng tạo và văn học hiện đại

María Fasce, nhà văn người Argentina hiện sinh sống tại Madrid kiêm giám đốc văn chương của các nhà xuất bản Alfaguara, Lumen và Reservoir, bật mí rằng khi bắt đầu viết, sự lo lắng và mong muốn truyền tải hình ảnh trong tâm trí khiến phần nhà văn được bộc lộ trọn vẹn, trong khi vai trò biên tập viên chỉ xuất hiện trong giai đoạn chỉnh sửa. Cô khẳng định đa phần mọi người có thể nhìn thấy lỗi và điểm chưa ổn trong tác phẩm người khác rõ hơn trong chính tác phẩm của mình, tương tự như việc khó nhận ra những điều đang xảy ra trong cuộc sống cá nhân hay những khía cạnh của bản thân.

Trong quá trình biên tập, Fasce luôn tìm kiếm những cái nhìn phê phán sâu sắc từ những độc giả khó tính như đại diện cá nhân, đồng nghiệp, con trai mình và các độc giả thiếu kinh nghiệm nhưng có quan điểm thẳng thắn và đặt yếu tố giải trí cùng cảm xúc lên hàng đầu.

Nhà văn này đang tái đọc "Madame Bovary" và coi đây là tác phẩm hoàn hảo. Fasce cho rằng điểm đặc biệt không chỉ nằm ở cốt truyện mà còn ở cách sử dụng ngôn từ đầy sáng tạo, tạo sự bất ngờ ngay trong mỗi đoạn văn, điều mà chỉ những thiên tài mới chinh phục được. Cô cũng phản bác quan điểm cho rằng việc một người đàn ông viết về nhân vật nữ là sự chiếm đoạt bằng cách nhấn mạnh rằng sáng tạo chính là đặt mình vào vị trí người khác, dù có thể có thành kiến xã hội hiện đại.

Fasce trích dẫn Tolstói với câu nói nổi tiếng rằng hãy vẽ ngôi làng của mình rồi nó sẽ mang tính toàn cầu, nhấn mạnh rằng lý do một tác giả chọn một câu chuyện là điều không thể đoán trước, thường là câu chuyện chọn tác giả hơn là ngược lại. Với ý kiến về việc liệu một tiểu thuyết do trí tuệ nhân tạo viết có thể trông giống như tác phẩm của con người, Fasce cho biết cô có thể nhận ra bằng các dấu hiệu khi có sự can thiệp của AI. Tuy nhiên, cô cũng nhắc lại rằng trong lịch sử đã từng có những nhà văn nhờ người khác viết truyện cho mình, và tác phẩm vẫn sẽ quyết định giá trị cuối cùng.

María Fasce cho rằng mọi người đều từng trải qua đau khổ, nhưng không phải ai cũng có khả năng biến điều đó thành văn học chất lượng. Cô không đồng ý với quan điểm rằng phải chịu đau khổ mới viết được tốt và dẫn lời Flaubert về việc sống một cuộc đời bình thường mới tạo nên sự táo bạo trong văn chương. Fasce tỏ ra hoài nghi các biểu tượng truyền cảm hứng như cảnh nhà văn đứng đối diện trang giấy trắng, cho rằng hầu hết tác giả đều bắt đầu với những ý tưởng cụ thể trước.

Là biên tập viên, Fasce không xem kho sách của mình như thư viện cá nhân mà luôn cân nhắc kỹ lưỡng sứ mệnh và truyền thống của từng nhãn hiệu. Cô thú nhận có một niềm vui riêng là thích đọc sách vào ban đêm hay khi đi phương tiện công cộng, và nếu vì mải mê đọc mà bỏ qua điểm dừng thì đó là dấu hiệu của một cuốn sách xứng đáng được xuất bản. Fasce cũng làm rõ rằng trong các tác phẩm thương mại, cốt truyện là yếu tố chủ đạo, còn ở sách văn học thì cả ngôn ngữ cũng đóng vai trò trung tâm, mặc dù nhiều khi hai thể loại có sự giao thoa.

María Fasce bày tỏ không hiểu những người cho rằng cần xem phim hay đọc sách kém chất lượng để giải trí, bởi cô muốn kết nối với những thế giới khác qua các tác phẩm chất lượng. Cô so sánh việc chọn đọc sách khi đi nghỉ như việc đi du lịch và cho rằng không có khác biệt nhiều về mặt đòi hỏi trí tuệ giữa việc đọc một tiểu thuyết kinh điển hay một truyện trinh thám hấp dẫn. Fasce chia sẻ cô từng phải lựa chọn giữa dành thêm thời gian trong bồn tắm hay đọc thêm một chương sách của Miranda July làm bạn đồng hành cho kỳ nghỉ.

Fasce chỉ ra rằng văn học hiện nay đang có sự gia tăng của thể loại tự truyện trước những tiêu chuẩn mơ hồ, đồng thời trích dẫn tác giả Annie Ernaux để phân biệt giữa nhật ký cá nhân và tác phẩm văn học chính thức. Cô khẳng định sứ mệnh của văn học là tạo ra sự lời khuyên cho đạo đức, chỉ thành công khi điều tác phẩm đem lại cho người đọc đủ sức hấp dẫn chung cho nhiều người.

Bà nhắc đến quan điểm của nhà văn Laura Restrepo cho rằng các tác giả được chia làm hai nhóm dựa trên sự mất đi của người mẹ và cái nhìn này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự tự do khi sáng tác. Fasce thừa nhận ý tưởng này có phần hơi châm biếm nhưng cũng mang tính thực tế rằng một tác phẩm tốt phải chấp nhận được nỗi đau mà nó có thể gây ra cho người đọc.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.