Trump đối mặt kiện tụng ngay sau khi áp thuế mới, chuyên gia nghi ngại tính pháp lý

Ngày thứ Sáu tuần trước, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chính thức áp đặt mức thuế quan rộng rãi đối với hàng hóa nhập khẩu từ hơn 80 quốc gia, chiếm đến 99,4% tổng thương mại của Mỹ. Lý do được đưa ra là các nước này chưa có biện pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn việc sử dụng lao động cưỡng bức. Các mức thuế này được ban hành dưới Chương 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép chính phủ Mỹ áp thuế nhập khẩu để trả đũa những hành vi thương mại không công bằng.

Chương 301 từng được các chính quyền trước đó và chính quyền Trump lần đầu tiên áp dụng trong các cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, song theo giới chuyên gia như Peter Harrell – học giả tại Trung tâm Luật Kinh tế Quốc tế thuộc Đại học Luật Georgetown, việc Trump sử dụng Chương 301 lần này là cách thức hoàn toàn mới so với trước đây. Ông khẳng định Chương 301 vốn không được thiết kế để tổng thể thay đổi biểu thuế nhập khẩu hoặc thiết lập các mức thuế lâu dài như chính quyền hiện tại đang thực hiện, do đó khả năng cao sẽ bị tòa án bác bỏ.

Chưa đầy vài giờ sau khi các mức thuế này có hiệu lực, hai doanh nghiệp nhỏ đã đệ đơn kiện tại Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ, cáo buộc chính phủ sử dụng Chương 301 như lý do để phục hồi lại chính sách thuế toàn cầu đã bị Tòa án tối cao bác bỏ cách đây 5 tháng. Đơn kiện chỉ ra rằng các mức thuế này có hiệu lực ngay khi một loạt mức thuế cũ do Trump áp dụng dưới Chương 122 hết hiệu lực – những mức thuế có thời hạn rõ ràng và đã bị tòa án đề ra nghi vấn trước đó.

Tòa án tối cao Mỹ đã phán quyết rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà Trump dựa vào để áp dụng thuế quan toàn cầu đã không cho phép hành động như vậy. Đơn kiện cho rằng các mức thuế mới dường như chỉ là hình thức khác nhằm duy trì chính sách thuế toàn cầu rộng lớn tương tự, vốn không được Quốc hội cho phép.

Chính quyền Trump khẳng định họ tập trung vào vấn đề lao động cưỡng bức đã lâu và việc ra thuế quan mới chỉ được thực hiện để tránh các phức tạp pháp lý. Một quan chức cấp cao khẳng định với báo chí rằng chính quyền không đơn thuần tìm cách hồi sinh chế độ thuế "Ngày giải phóng" trước đây.

Các chuyên gia như Kimberly Clausing, giáo sư luật thuế tại UCLA và học giả tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho rằng các mức thuế này nằm ngoài phạm vi mục đích của Chương 301 và chỉ là cái cớ để tạo ra lại chế độ thuế IEEPA từng bị bác bỏ. Bà cũng nhấn mạnh chưa thấy bằng chứng về việc các biện pháp thương mại này thực sự liên quan đến mục tiêu ngăn chặn lao động cưỡng bức. Alan Wolff, chuyên gia tại Viện Peterson, cũng dự đoán Tòa án tối cao sẽ bác các mức thuế này với lý do không đủ cơ sở chứng minh các quốc gia bị áp thuế có các chính sách thương mại gây ảnh hưởng tới Mỹ.

Ngược lại, Greta Peisch, cựu cố vấn pháp lý của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, nhận xét chính quyền đã tuân thủ đúng thủ tục pháp lý để áp thuế theo Chương 301, và luật này cung cấp nhiều quyền linh hoạt cho chính phủ. Andrew Siciliano của KPMG cũng nói rằng do hồ sơ đầy đủ của Chương 301, việc thuế quan mới này bị hủy bỏ có thể khó khăn, do đó doanh nghiệp cần lên kế hoạch kinh doanh dựa trên các mức thuế hiện hành.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.