Mỹ và Saudi Arabia ký thỏa thuận về năng lượng hạt nhân dân sự

Bộ Năng lượng Mỹ ngày 22/7 thông báo đã ký kết thỏa thuận về năng lượng hạt nhân dân sự với Saudi Arabia. Thỏa thuận này cho phép Saudi Arabia xây dựng các nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ của Mỹ, cũng như tiến hành làm giàu uranium và tái xử lý chất thải hạt nhân. Đây là một bước tiến quan trọng trong hợp tác năng lượng giữa hai nước và được gọi là Hiệp định 123, theo tên luật pháp Mỹ điều chỉnh các hợp tác hạt nhân dân sự.

Hiệp định được ký kết bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và đồng cấp Saudi Arabia Price Abdulaziz bin Salman, đồng thời bao gồm cả một thỏa thuận đảm bảo song phương nhằm giám sát an toàn và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Bộ Năng lượng Mỹ khẳng định thỏa thuận tuân thủ theo các quy định nghiêm ngặt về không phổ biến vũ khí hạt nhân theo Đạo luật Năng lượng Nguyên tử của Mỹ, vốn được xem là một trong những khung pháp lý chặt chẽ nhất trên thế giới.

Thỏa thuận năng lượng hạt nhân này đã được đàm phán trong nhiều năm qua, bắt đầu từ chính quyền Tổng thống Donald Trump và tiếp tục dưới thời Tổng thống Joe Biden. Khác với kế hoạch của chính quyền Biden, thỏa thuận hiện tại không bao gồm Giao thức Bổ sung cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thực hiện các đợt kiểm tra bất ngờ và sâu rộng hơn đối với các cơ sở hạt nhân của Saudi Arabia.

Điểm đáng chú ý là thỏa thuận này cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium và tái xử lý chất thải hạt nhân, những bước có thể mở đường cho việc phát triển vũ khí hạt nhân nếu muốn. Trong khi đó, UAE khi ký thỏa thuận tương tự với Mỹ năm 2009 đã từ bỏ các quyền này nhằm duy trì cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Hiện thỏa thuận sẽ được trình lên Quốc hội Mỹ xem xét. Theo quy định, nếu Quốc hội không có phản đối trong vòng 90 ngày làm việc, thỏa thuận sẽ chính thức có hiệu lực, trừ khi có ít nhất hai phần ba số phiếu để bác bỏ phủ quyết của Tổng thống.

Một số nghị sĩ đảng Dân chủ lo ngại rằng thỏa thuận này có thể thúc đẩy cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân tại Trung Đông. Thượng nghị sĩ Edward Markey đã chỉ trích rằng việc cho phép Saudi Arabia, một quốc gia bị nhìn nhận là có tính hung hăng và chế độ không dân chủ, phát triển công nghệ vũ khí hạt nhân là một mối nguy hiểm, đặc biệt khi nước này đứng trước khả năng xung đột với Iran.

Trong khi đó, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman nhiều lần khẳng định Saudi Arabia không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân nhưng sẽ làm nếu Iran sở hữu chúng trước.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.