106 nhân viên y tế bị bắt cóc và giết hại trong ba năm tại Nigeria

Bạo lực không chỉ dừng lại ở một vài khu vực mà lan rộng ra 16 bang, tăng so với 12 bang của năm 2024. Tình hình nghiêm trọng nhất là tại bang Zamfara nơi các vụ việc tăng gấp ba lần, với hơn 74.600 người dân buộc phải rời bỏ nhà cửa từ cuối 2025 đến giữa 2026 do xung đột bùng phát.

Báo cáo nhấn mạnh 25 nhân viên y tế bị bắt cóc hiện vẫn mất tích và chưa rõ tung tích. 10 người được xác nhận đã được thả, trong đó có một bác sĩ bị bắn và bắt cóc vào cuối năm 2025, sau khi được thả vào tháng 1/2026, lại bị bắn chết khi trở về.

Số liệu theo năm cho thấy trong năm 2023, có 24 sự cố được ghi nhận với 24 nhân viên y tế bị bắt cóc và 6 người chết. Năm 2024, các vụ việc gia tăng lên 34 vụ với 35 trường hợp bắt cóc và 3 người bị sát hại. Đến năm 2025, số vụ tăng lên 43, tương đương mức tăng 79% so với năm 2023, trong đó 32 người bị bắt trong 21 vụ bắt cóc khác nhau và 6 người thiệt mạng trong 5 vụ riêng biệt.

Tỉ lệ bắt cóc tăng hơn 70% so với năm 2024 dù số người bị bắt giữ giảm nhẹ. Đa phần các vụ bắt cóc xảy ra ngoài khu vực đông bắc Nigeria, tập trung chủ yếu tại vùng tây bắc và bắc trung bộ, nơi tội phạm bắt cóc tống tiền diễn ra phổ biến.

Những đối tượng bị bắt cóc bao gồm bác sĩ, phẫu thuật viên, chủ nhà thuốc và tài xế, bị bắt từ các bệnh viện, phòng khám, hoặc trên đường và các trạm kiểm soát trái phép. Một số trường hợp đối tượng bắt cóc đòi tiền chuộc, trong khi một số khác nhằm mục đích buộc nhân viên y tế chăm sóc cho các tay súng bị thương của họ.

Bạo lực cũng lan rộng dẫn đến nhiều vụ tấn công man rợ. Tại bang Zamfara, các nhóm dân quân địa phương thực hiện các vụ phục kích trên đường, bắt cóc nhân viên y tế cùng dân thường. Các nhóm Fulani cũng được ghi nhận đã tấn công một bệnh viện, bắt cóc và tấn công tình dục nhiều phụ nữ. Chiến binh ISWAP liên quan đến các vụ cháy và cướp bóc thuốc men tại nhiều cơ sở y tế ở bang Borno, Adamawa và Yobe. Boko Haram cũng tấn công xe cứu thương tại Borno, làm lái xe bị thương và chiếm phương tiện.

Báo cáo nêu nhiều nhóm tác nhân tham gia bạo lực, phần lớn là các tay súng chưa rõ danh tính. Các nhóm dân quân ở Katsina bị cho là thủ phạm trong hai vụ tấn công bệnh viện với nhân viên y tế bị thương và tử vong. Các nhóm dân quân ở Zamfara cũng tiến hành phục kích, bắt cóc nhân viên và dân thường.

Lực lượng Fulani có vũ trang tấn công bệnh viện, bắt cóc và cưỡng hiếp. ISWAP tổ chức nhiều vụ đột kích vào các cơ sở y tế. Boko Haram tấn công xe cứu thương. Lực lượng quân đội và cảnh sát cũng bị cáo buộc bắt giữ nhân viên y tế với cáo buộc liên quan đến các nhóm đối lập tại Katsina, Niger và Sokoto. Một cuộc không kích nhằm vào trại quân nổi dậy dẫn đến cái chết của một nhân viên y tế đang điều trị cho chiến binh bị thương.

Tại các bệnh viện ở Edo và Katsina, có ba nhân viên y tế bị bắn chết. Một trường hợp đặc biệt là một chuyên viên vật lý trị liệu thiệt mạng khi nhóm vũ trang xông vào Bệnh viện Đại học Benin ở Benin City, dẫn đến cuộc biểu tình của nhân viên y tế tại đây.

Tình trạng bạo lực kéo dài đã làm trầm trọng thêm những khó khăn của ngành y tế Nigeria vốn đang chịu tác động nặng nề từ việc cắt giảm hỗ trợ quốc tế. Từ 2022 đến 2024, Nigeria nhận khoảng 8 tỷ USD trợ giúp y tế từ Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), nhưng khoản hỗ trợ này bị đóng băng vào năm 2025 dưới chính quyền Trump.

Cụ thể, việc dừng hỗ trợ khiến khoảng 28.000 nhân viên y tế mất việc làm, theo ước tính của Safeguarding Health in Conflict Coalition. Chính phủ Nigeria đã bổ sung thêm 200 triệu USD vào ngân sách năm 2025 nhằm giảm thiểu tác động này.

Những con số và diễn biến trên phản ánh thực trạng nghiêm trọng của ngành y tế Nigeria đang phải đối mặt trước làn sóng bạo lực leo thang kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng không chỉ đến người làm nghề mà cả cộng đồng rộng lớn cần được chăm sóc sức khỏe.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.