Saudi Arabia đối mặt với giới hạn của chiến lược “trả tiền để chơi” dưới thời Donald Trump

Vào ngày 22/7/2026, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cùng người đồng cấp Saudi Arabia ký kết một thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự đa thập kỷ trị giá nhiều tỷ USD. Theo đó, các công ty Mỹ sẽ có thể phát triển và vận hành các nhà máy điện hạt nhân thương mại tại Saudi Arabia, mở rộng có thể bao gồm cả cơ sở làm giàu uranium. Đây là kết quả mà Saudi Arabia đã theo đuổi gần 20 năm qua, với sự chấp thuận điều kiện từ các đời tổng thống Mỹ từ Barack Obama trở đi, bao gồm các biện pháp đảm bảo không sử dụng công nghệ làm giàu uranium cho mục đích vũ khí hạt nhân và bình thường hóa quan hệ với Israel.

Kể từ khi Donald Trump tái đắc cử tổng thống năm 2024, Saudi Arabia tin rằng cơ hội của họ sẽ đến. Quốc gia này đã đầu tư mạnh mẽ vào ông Trump và gia đình ông thông qua các thỏa thuận cấp phép cùng tổ chức Trump trị giá hàng tỷ USD, cũng như đầu tư lớn vào công ty đầu tư mạo hiểm của Jared Kushner, con rể Trump. Tuần này, những khoản đầu tư đó dường như đã mang lại hiệu quả khi thỏa thuận được ký kết, mở ra khả năng Saudi Arabia có thể phát triển năng lực làm giàu uranium, đồng thời loại bỏ yêu cầu bình thường hóa quan hệ với Israel.

Tuy nhiên, ngay sau khi ký kết, Trump lại đăng tải trên mạng xã hội Truth Social khẳng định thỏa thuận không bao gồm quyền làm giàu uranium và việc Saudi Arabia phải gia nhập "Hiệp ước Abraham" – nghĩa là có quan hệ bình thường với Israel – vẫn là điều kiện bắt buộc. Phát biểu này gây ra sự rối loạn và hoang mang về ý đồ thực sự của tổng thống Mỹ. Một số nguồn tin cho rằng Trump có thể đang rút lại thỏa thuận do chịu áp lực từ phe Cộng hòa tại Fox News, trong khi cũng có ý kiến cho rằng đây chỉ là lời nói thoảng qua mà không ảnh hưởng thực tế.

Động thái không nhất quán của Trump khiến Saudi Arabia khó xử, bởi họ đã bỏ ra chi phí lớn “đổi lấy” sự ủng hộ từ Trump và gia đình ông. Trong bối cảnh chính quyền Trump thất bại trong chiến tranh Iran, làm gia tăng quyền lực của Tehran và thắt chặt kiểm soát eo biển Hormuz – đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng của Saudi Arabia – vương quốc này càng cần sự bảo vệ vững chắc.

Những lựa chọn thay thế của Saudi Arabia như tìm đến Nga hoặc Trung Quốc để nhận công nghệ hạt nhân và quan hệ quân sự sâu rộng hơn đều không khả thi. Mặc dù năm 2023 họ có ký thỏa thuận hòa giải với Iran do Trung Quốc làm trung gian, nhưng điều này không ngăn lại các cuộc tấn công tên lửa Iran trong thời gian gần đây. Nhật Bản cũng không phải lựa chọn sáng sủa do mối quan hệ kinh tế phức tạp với Ấn Độ – đối tác thương mại lớn của Saudi Arabia.

Trước đây, Trump từng nhiều lần công bố những chính sách trên mạng xã hội rồi sau đó không thực hiện, như việc ra lệnh rút toàn bộ doanh nghiệp Mỹ khỏi Trung Quốc năm 2019, tạm ngừng kiểm soát di cư trong một số ngành năm 2025, hay đe dọa can thiệp quân sự ở Nigeria. Vì vậy, người ta nghi ngờ về tính chắc chắn của điều kiện được Trump đưa ra sau khi ký thỏa thuận, đặc biệt khi liên quan đến việc Saudi Arabia phải công nhận Israel.

Các đồng minh truyền thống của Mỹ trong thế giới dân chủ cảm thấy bị phản bội và bối rối trước chuỗi chính sách ngoại giao không ổn định của Trump. Trong khi đó, những quốc gia như Saudi Arabia phải đối mặt với sự không tin tưởng dù đã đầu tư lớn vào Trump và gia đình ông. Điều này đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của chính sách ngoại giao Mỹ dưới ảnh hưởng lợi ích cá nhân và tiền bạc.

Trong bối cảnh bất ổn hiện nay, Saudi Arabia có thể sẽ xem việc phát triển năng lực hạt nhân như một nhân tố then chốt để đảm bảo an ninh trong khu vực sau sự suy giảm vai trò bảo vệ truyền thống của Mỹ trong Trung Đông.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.