Khủng hoảng bãi rác ở Lagos gây gián đoạn thu gom rác thải

Lagos, trung tâm thương mại lớn nhất Nigeria, đang phải vật lộn với tình trạng quản lý rác thải ngày càng trầm trọng trong những tháng gần đây khi các bãi rác không thể tiếp cận làm chậm quá trình thu gom, khiến rác thải chất đống trên nhiều tuyến phố. Điều này không chỉ gây mất mỹ quan mà còn làm tăng nguy cơ ngập lụt do các cống thoát nước bị tắc nghẽn bởi rác thải.

Ngập lụt và thiệt hại tài sản

Nguyên nhân trực tiếp được nhiều người dân và chuyên gia quản lý rác thải chỉ ra là do rác thải được vứt bừa bãi, làm tắc nghẽn các kênh rạch và cống thoát nước, ngăn dòng chảy tự nhiên của mưa lũ.

Chuyên gia cho biết, bên cạnh việc người dân xả thải bừa bãi, nguyên nhân then chốt khiến rác tồn đọng là do thiếu các bãi rác có thể tiếp cận được. Bãi rác hiện tại của bang Lagos đã đầy và không còn thuận tiện cho việc vận chuyển rác của các nhà thầu tư nhân, khiến việc thu gom bị gián đoạn.

Theo ban quản lý Lagos Waste Management Authority (LAWMA), các nhà thầu tư nhân được cấp phép đã thu gom được tới 418.500 tấn rác trong tháng 5, trung bình khoảng 13.200 tấn mỗi ngày. Tuy nhiên, khoảng cách và tình trạng bãi rác khiến các xe tải chuyên chở phải chờ lâu để đổ rác, giảm số chuyến vận chuyển trong ngày.

Ông Harrison Chinaka, chuyên gia hóa học công nghiệp, cảnh báo tình trạng vứt rác không đúng cách không chỉ là vấn đề môi trường mà còn trực tiếp ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng. Rác thải phân hủy tạo ra khí methane và ammonia có thể gây ô nhiễm không khí, góp phần vào biến đổi khí hậu và điều kiện sống không lành mạnh.

Việc đốt rác ngoài trời cũng phát tán khí độc và hóa chất nguy hiểm, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp. Mưa thường làm các chất độc ngấm xuống đất và tràn vào nguồn nước, đe dọa sức khỏe con người và sinh vật nước. Rác thải tích tụ cũng tạo điều kiện cho muỗi, ruồi và chuột phát triển, làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Bà Joy Oriaku, tư vấn sức khỏe, cho biết một số tuyến đường tại Lagos đã bị biến thành bãi rác công cộng với nước đen, túi nylon và chai lọ ngập tràn cống rãnh. Những nơi như Mushin có mùi hôi nồng nặc vào buổi trưa nóng, dần trở thành điều bình thường với người dân sống nơi đây.

Ngay cả khi người dân đã trả tiền thu gom rác cho các nhà thầu tư nhân, xe tải thường không tới đúng lịch thu dọn. Việc rác tồn đọng trên đường kéo dài khiến cống thoát nước bị tắc, gây ngập úng đường phố và thậm chí làm tràn nước vào nhà cửa vào mùa mưa.

Bà cũng nhấn mạnh rằng tình trạng này gây thiệt hại sức khỏe do muỗi phát triển, gây bệnh sốt rét, và nước dơ bẩn tăng nguy cơ sốt thương hàn, khiến các gia đình nghèo phải chi trả thêm chi phí y tế không mong muốn.

Tiến sĩ Olugbenga Adebola, Chủ tịch Hiệp hội Quản lý Rác thải Nigeria, gọi hiện trạng quản lý rác tại Lagos hiện nay là rất đáng tiếc. Ông khẳng định khó khăn lớn nhất không phải đến từ các nhà thầu tư nhân mà là do không có bãi rác cuối cùng phù hợp và dễ tiếp cận để xử lý rác đã thu gom.

Các xe ép rác phải chờ đợi lâu để đổ rác tại bãi rác hiện tại, khiến số chuyến thu gom giảm mạnh từ 12 chuyến mỗi tuần xuống chỉ còn 2 chuyến, gây ra lượng rác thải tích tụ rất lớn trên đường phố. Ông cũng cho biết việc thiếu bãi rác thích hợp ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc và chất lượng dịch vụ.

Ông Adebola tiết lộ chính quyền bang đã phê duyệt kinh phí phục hồi bãi rác và ký hợp đồng với một công ty nước ngoài để xây dựng một trạm trung chuyển hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả xử lý rác thải. Tuy nhiên, trong thời gian chờ đợi công trình hoàn thành, việc tìm nơi nhận rác tạm thời vẫn là bài toán hóc búa.

Ông Adebola cũng nêu thực trạng giá cước thu gom rác đã không được điều chỉnh kể từ năm 2022, trong khi giá dầu diesel tăng hơn 300%, làm tăng chi phí vận hành của các nhà thầu tư nhân. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ thường xuyên và hiệu quả.

Đại diện LAWMA, ông Mukaila Sanusi, cho rằng nguyên nhân lớn nhất của việc vứt rác không đúng nơi là do thái độ và hành vi của người dân chưa chấp hành đầy đủ các quy định về thanh toán dịch vụ và xử lý rác thải. Nhiều người thuê nhà không đóng phí cho nhà thầu tư nhân, khiến các đơn vị này gặp khó khăn trong duy trì hoạt động do chi phí nhiên liệu và bảo trì đắt đỏ.

Ông cũng nhấn mạnh rằng việc quản lý rủi ro ô nhiễm môi trường là trách nhiệm chung của cả chính quyền và người dân. Mặc dù chính quyền đã tăng cường các biện pháp xử phạt, nhưng vẫn tồn tại tình trạng người dân đổ rác bừa bãi vào ban đêm hoặc tại các khu vực không quy định.

Tình trạng quản lý rác thải tại Lagos đang gây áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, an toàn sức khỏe người dân. Giải pháp cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và cộng đồng cùng đầu tư nâng cấp hạ tầng xử lý rác thải để khắc phục triệt để vấn đề.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.