Tại sao Yorubaland không phải Arewanistan: Bài học từ vụ giải cứu Oriire

Từ nhiều năm nay, khu vực Bắc Nigeria (Arewa) đã phải đối mặt với tình trạng bất an nghiêm trọng do các nhóm cướp bóc và khủng bố lấy cảm hứng từ văn hóa và tôn giáo Hồi giáo. Tuy nhiên, thay vì trực diện đối diện với nguyên nhân chính, giới lãnh đạo và tầng lớp tinh hoa vùng này thường đổ lỗi cho các yếu tố bên ngoài như biến đổi khí hậu, nghèo đói và thiếu hiểu biết. Chính sách của mỗi đời tổng thống ở Nigeria cũng phản ánh sự thay đổi quan điểm chống khủng bố, từ thái độ bị cho là thiếu quyết đoán của Goodluck Jonathan đến sự hòa giải được thúc đẩy dưới thời Muhammadu Buhari, cho tới chính sách được cho là mềm mỏng của Tổng thống Tinubu.

Trong khi lãnh đạo vùng Bắc Nigeria như cố Tổng thống Buhari, Sheikh Abubakar Mahmud Gumi và một số chính khách khác nhiều lần kêu gọi chính phủ liên bang dành ân xá cho các phần tử khủng bố theo mô hình đã từng áp dụng với các nhóm ở đồng bằng Niger Delta, phương pháp này được nhiều người cho là góp phần làm kéo dài và làm nghiêm trọng thêm tình hình bạo lực tại khu vực này. Đồng thời, bất kỳ tiếng nói lên án hay kêu gọi hành động mạnh tay đều thường bị tấn công, bôi nhọ và cô lập bởi các nhóm ủng hộ phong trào đó nhằm bảo vệ hình ảnh của lãnh đạo miền Bắc.

Khác với Arewa, khi vùng Yorubaland chứng kiến vụ bắt cóc hàng loạt học sinh và giáo viên ở cộng đồng Oriire, Oyo do nhóm Ansaru - một tổ chức liên kết với al-Qaeda - thực hiện, người dân nơi đây đã đồng loạt lên tiếng mạnh mẽ, yêu cầu người con của họ, Tổng thống Tinubu, phải có hành động quyết đoán. Các cuộc biểu tình rầm rộ được tổ chức, không hề có lời kêu gọi hòa giải hay đàm phán với các nhóm khủng bố từ các lãnh đạo tôn giáo địa phương.

Phản ứng này tạo đà cho chính phủ liên bang dưới sự lãnh đạo của ông Tinubu triển khai một chiến dịch quân sự chưa từng có tiền lệ nhằm giải cứu các con tin và tiêu diệt phần lớn thủ phạm. Đây là lần đầu tiên kể từ cuộc nội chiến Nigeria, lực lượng an ninh nước này huy động lực lượng mạnh mẽ và đạt được thành công rõ rệt trong việc vô hiệu hóa nhóm khủng bố mà không thông qua các biện pháp "không động học" hay đàm phán.

Việc giải cứu thành công các nạn nhân bắt cóc Oriire và việc xử lý nghiêm minh các kẻ chủ mưu bằng án tù chung thân, cùng đợt kháng cáo của Cục An ninh Nigeria đề nghị mức án tử hình cho thủ lĩnh nhóm khủng bố, cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của chính phủ trong việc xử lý quyết liệt các hành vi khủng bố. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng nếu chính quyền muốn và cam kết, các thách thức an ninh có thể được kiểm soát hiệu quả.

Ngược lại, những khó khăn ở miền Bắc với sự caro bằng các lý do văn hóa và tôn giáo phức tạp đã khiến tình trạng khủng bố và bạo lực ở vùng này ngày càng nghiêm trọng và trở thành mối đe dọa lớn đối với sự ổn định của cả Nigeria. Vụ việc ở Yorubaland và quyết định thành lập cảnh sát cấp bang cho thấy phần còn lại của quốc gia có quyền yêu cầu khu vực Bắc Nigeria và các lãnh đạo của nó không để những vấn đề nội bộ gây tổn hại đến an ninh toàn quốc.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.