Châu Âu lúng túng trong chính sách đối với Trung Quốc gây ra rủi ro cho chính mình

Tài liệu cũng chỉ ra Trung Quốc là một đồng minh giúp Nga tiến hành xâm lược Ukraine. Mặc dù tài liệu này không thay thế chính sách năm 2019 của EU về việc xem Trung Quốc đồng thời là đối tác, đối thủ cạnh tranh và kẻ thù hệ thống, tuy nhiên nó đưa ra đánh giá vượt trội rằng Trung Quốc là một thử thách an ninh lâu dài đối với EU.

Trước đó chỉ một tháng, các bộ trưởng ngoại giao EU vẫn khẳng định chính sách “giảm thiểu rủi ro, không tách rời” trong quan hệ với Trung Quốc, kết hợp với việc tiếp tục tương tác. Thậm chí, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao và các quan chức EU còn từng mô tả quan hệ song phương là một “quan hệ thương mại ổn định và cân bằng”.

Tuy nhiên, các năng lực công nghiệp, tham vọng công nghệ, ảnh hưởng thương mại, kiểm soát nguyên liệu thô thiết yếu, mối quan hệ với Nga và các hành động ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương của Trung Quốc được EU đánh giá là một nguy cơ hợp thành. Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas cho biết tài liệu này sẽ là cơ sở cho Chiến lược An ninh châu Âu sắp tới, liên kết các mảng quốc phòng, năng lượng và chuỗi cung ứng.

Mặc dù đánh giá này đòi hỏi sự giải thích công khai và sự đồng thuận chính trị, EU lại dành rất ít sự chú ý cho việc phổ biến thông tin này. Tài liệu chỉ được đăng tải dưới dạng PDF trên một máy chủ và dường như không được đưa ra thảo luận công khai. Đại diện cấp cao Kaja Kallas đã tập trung phát biểu về nhiều vấn đề khác như Trung Đông, Armenia, Moldova, Bosnia và Sudan, mà không đề cập nhiều đến tình hình với Trung Quốc.

Việc chuyển một vấn đề thành một mối đe dọa an ninh nên đi kèm với một tuyên bố công khai rõ ràng và đồng thuận từ người dân. Tuy nhiên, tài liệu này sử dụng ngôn từ mạnh mẽ về mối đe dọa nhưng lại bỏ quên công chúng - biểu hiện của một kiểu an ninh hóa âm thầm và không minh bạch.

EU nhấn mạnh Trung Quốc là mối đe dọa nhưng lại không sử dụng ngôn ngữ như vậy đối với Hoa Kỳ, đối tác chiến lược quan trọng nhất của châu Âu, dù có những hành động gây căng thẳng như nỗ lực kiểm soát Greenland hay áp thuế trừng phạt của cựu Tổng thống Donald Trump. EU thậm chí tiếp tục nhập khẩu khí đốt từ Nga sau năm 2022 và cho phép Ukraine sử dụng hàng tỷ euro từ quỹ EU để mua linh kiện drone sản xuất tại Trung Quốc.

Điều này cho thấy các lãnh đạo EU chưa sẵn sàng chịu trách nhiệm trước các quyết định địa chính trị của mình. Họ muốn đồng thời gọi Trung Quốc là mối đe dọa để có quyền hành mạnh hơn, duy trì kinh doanh với Trung Quốc và tránh gánh chịu trách nhiệm quốc gia. Ba mục tiêu này không thể đồng thời thực hiện được hiệu quả.

Đáng chú ý, 27 quốc gia thành viên EU vẫn chưa thống nhất được EU sẽ là một cường quốc chính trị như thế nào. Câu hỏi này làm nổi bật quan niệm châu Âu là “người khổng lồ kinh tế nhưng là người lùn về chính trị” và thất bại của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong việc xây dựng một “Ủy ban địa chính trị”.

Muốn trở thành một tác nhân địa chính trị hiệu quả, EU cần ưu tiên mục tiêu, xác định giới hạn hợp tác và chấp nhận chi phí phát sinh từ đó. Nhưng hiện tại, EU đang trở thành một bộ máy quan liêu, phân loại đe dọa dựa trên quan điểm ý thức hệ, tạo ra các nghĩa vụ và che giấu trách nhiệm để bảo vệ các chính phủ thành viên khỏi tác động của chính sách đối với người dân và doanh nghiệp.

Kết quả là EU tự làm suy yếu chính mình, ghi nhận khả năng cưỡng ép kinh tế của Trung Quốc, nỗ lực làm suy yếu an ninh của Nga và các gánh nặng do Mỹ đặt ra, nhưng lại trở thành một sân chơi không quan trọng, nơi cả ba nước theo đuổi lợi ích của mình một cách tự do.

Đứng trước những ưu tiên mâu thuẫn, sự im lặng không thể giải quyết vấn đề mà chỉ trì hoãn lựa chọn cho đến khi thị trường, đồng minh hoặc các sự kiện buộc EU phải quyết định. Nếu EU không chịu trách nhiệm về các lựa chọn đó, châu Âu sẽ vẫn chỉ là một khu vực chẩn đoán quyền lực trong khi số phận của mình do người khác quyết định.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.