Hạ viện Nigeria yêu cầu kiểm toán toàn diện thiệt hại do bạo lực kỳ thị người nước ngoài tại Nam Phi

Ngày thứ Ba, Hạ viện Nigeria đã thông qua nghị quyết điều tra chi tiết về những tổn thất về nhân mạng và kinh tế mà cộng đồng người Nigeria ở Cộng hòa Nam Phi phải hứng chịu trong các đợt bạo lực kỳ thị người nước ngoài. Theo nghị quyết, các cuộc tấn công lặp đi lặp lại trong nhiều năm đã gây ra tử vong, phá hủy doanh nghiệp, dẫn đến sự di cư cưỡng bức và đẩy mạnh phong trào chống người nước ngoài nhằm vào người nhập cư châu Phi.

Quyết định được đưa ra sau khi nghị quyết do đại biểu Babajimi Benson (APC, Lagos) đề xuất được chấp nhận. Ông Benson nhấn mạnh rằng dù Nigeria đã có nhiều phản đối ngoại giao và lên án trong nhiều thập kỷ, nhưng chưa từng tiến hành một đánh giá toàn diện về số người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế mà công dân nước này phải chịu ở Nam Phi.

Phát biểu tại phiên họp toàn thể, ông Benson nhắc lại vai trò lịch sử của Nigeria trong cuộc đấu tranh giải phóng Nam Phi khỏi chế độ Apartheid, cho biết quốc gia này đã dành nhiều nguồn lực về ngoại giao, tài chính và chính trị hỗ trợ phong trào chống Apartheid. Nigeria trước đây đã đại diện cho Nam Phi tại Liên Hiệp Quốc, Khối thịnh vượng chung và Tổ chức Thống nhất châu Phi, thành lập Quỹ viện trợ Nam Phi miền Nam, trao học bổng cho sinh viên Nam Phi và thực hiện nhiều hy sinh kinh tế để hỗ trợ cuộc đấu tranh tự do.

Mặc dù có mối quan hệ lâu dài và gắn bó, cộng đồng Nigeria cư trú hợp pháp tại Nam Phi vẫn là nạn nhân của nhiều đợt bạo lực kỳ thị lặp đi lặp lại trong gần hai thập kỷ qua. Các đợt tấn công này bao gồm những vụ giết người, bạo lực đám đông, tấn công thể xác, phóng hỏa, cướp phá doanh nghiệp, phá hủy tài sản, đe dọa, di cư cưỡng bức và các chiến dịch thù địch nhắm chủ yếu vào người nhập cư châu Phi.

Ông Benson liệt kê những đợt bạo lực chính từng xảy ra vào các năm 2008, 2015, 2017, 2019 và 2021, cùng với nhiều sự kiện nhỏ hơn trong những năm sau đó. Mỗi đợt bạo lực đều làm đau đầu quan hệ ngoại giao giữa Nigeria và Nam Phi, gây ra các chiến dịch sơ tán khẩn cấp công dân Nigeria và dẫn đến những cam kết từ chính phủ Nam Phi về các biện pháp ngăn chặn tái diễn.

Đại biểu Benson bày tỏ mối quan ngại về sự trở lại của các chiến dịch chống người nước ngoài mang tính phối hợp, được thúc đẩy bởi các nhóm như Operation Dudula và các tổ chức tương tự. Những chiến dịch này đã tạo ra nỗi sợ hãi lan rộng trong cộng đồng người Nigeria tại Nam Phi, khiến nhiều người phải bỏ lại nhà cửa, doanh nghiệp và đầu tư, đồng thời tìm cách sơ tán khẩn cấp sau khi nhận được những lời đe dọa yêu cầu rời khỏi đất nước.

Mặc dù Quốc hội Nigeria đã nhiều lần tranh luận và lên án các vụ tấn công kỳ thị, chưa có cuộc điều tra lập pháp nào quy mô nhằm xác định rõ số người Nigeria chết, bị thương hoặc mất chỗ ở, cũng như chưa thống kê được tổn thất kinh tế mà cộng đồng này gánh chịu theo thời gian.

Ông Benson cho rằng sự thiếu hụt dữ liệu xác thực này đã làm suy yếu khả năng của Nigeria trong việc tiến hành đàm phán ngoại giao hiệu quả, xây dựng chính sách phù hợp hoặc yêu cầu bồi thường cho công dân bị ảnh hưởng.

Nhận thấy nhu cầu cấp thiết, ông đề nghị thực hiện một cuộc điều tra lập pháp tổng thể nhằm xác định trách nhiệm về các vụ tấn công gần đây, đồng thời ghi nhận đầy đủ hậu quả nhân văn, kinh tế và xã hội của các cuộc bạo lực kỳ thị đối với người Nigeria. Kết quả điều tra sẽ làm cơ sở bằng chứng cho các can thiệp lập pháp, thương lượng ngoại giao và phát triển các cơ chế bảo vệ công dân Nigeria ở nước ngoài.

Đại biểu Paschal Agbodike (APC, Anambra) ủng hộ mạnh mẽ nghị quyết và kêu gọi chính phủ liên bang xem xét hỗ trợ bồi thường cho những người Nigeria trở về sau khi mất hết tài sản trong các cuộc bạo lực. Ông cho biết nhiều người đã phải hồi hương tay trắng, trong khi tài sản của họ bị người Nam Phi cướp phá sau khi rời đi.

Ông nhấn mạnh nhiều người Nigeria, đặc biệt là từ khu vực Đông Nam châu Phi, mong muốn chính phủ hỗ trợ, đồng thời khẳng định cộng đồng người Nigeria luôn là người tuân thủ pháp luật và cần bảo vệ để không xảy ra các sự việc tương tự trong tương lai.

Chủ tịch Hạ viện Abbas Tajudeen, người điều hành phiên họp, đã thúc giục các đại biểu tích cực tham gia công tác của các ủy ban sau khi cuộc điều tra bắt đầu. Ông cho biết mong muốn thấy sự đóng góp hết mình trong các cuộc thảo luận ở cấp ủy ban.

Ngay sau tranh luận, Hạ viện đã thông qua nghị quyết, giao cho các Ủy ban về Người Nigeria ở nước ngoài và Ngoại giao tiến hành điều tra chi tiết các thiệt hại, tổn thất và thương vong của người Nigeria trong các đợt bạo lực kỳ thị tại Nam Phi trước đây và gần đây.

Các ủy ban cũng được yêu cầu lập danh mục tài sản bị bỏ lại do bạo lực gây ra và đề xuất các sáng kiến ngoại giao, cơ chế pháp lý và đàm phán song phương nhằm đảm bảo sự chịu trách nhiệm của các thủ phạm, tăng cường bảo vệ người Nigeria sinh sống tại Nam Phi, đồng thời thúc đẩy tuân thủ các nghĩa vụ nhân quyền quốc tế.

Thời hạn đệ trình báo cáo cho Quốc hội là bốn tuần để có hành động lập pháp tiếp theo. Nghị quyết cũng được chuyển đến Ủy ban Nhóm nghị sĩ Nigeria - Nam Phi của Hạ viện.

Quyết định trên được đưa ra chỉ cách đây vài tuần sau khi Hạ viện Nigeria đã lên tiếng mạnh mẽ chỉ trích làn sóng bạo lực kỳ thị mới nhắm vào người Nigeria và công dân châu Phi khác tại Nam Phi, đồng thời kêu gọi chính phủ liên bang tăng cường các hoạt động ngoại giao với Pretoria, bác bỏ kiến nghị một số nghị sĩ đề nghị đình chỉ quan hệ ngoại giao ngay lập tức giữa hai nước.

Nghị quyết trước đó dựa trên một kiến nghị khẩn cấp do đại biểu Yusuf Gagdi (APC, Plateau) đề xuất, trong đó lên án các vụ bạo lực thường xuyên, bắt giữ trái phép, các trường hợp giết người ngoài pháp luật và việc ngược đãi công dân Nigeria tại Nam Phi. Hạ viện yêu cầu triệu tập Cao ủy Nam Phi tại Nigeria để giải trình về các vụ tấn công, yêu cầu công lý cho người Nigeria bị ảnh hưởng và đẩy mạnh biện pháp ngoại giao bảo vệ người Nigeria.

Mặc dù đã có đề xuất đình chỉ quan hệ ngoại giao và áp dụng các biện pháp tương hỗ với các doanh nghiệp Nam Phi hoạt động tại Nigeria, song Hạ viện không chấp nhận, thay vào đó chọn duy trì đối thoại ngoại giao và nhấn mạnh Nam Phi phải đảm bảo bảo vệ tất cả cư dân bất kể quốc tịch.

Làn sóng căng thẳng mới xuất phát từ chiến dịch chống nhập cư gia tăng do các nhóm như Operation Dudula và “March and March” dẫn dắt, đưa ra tối hậu thư ngày 30/6 yêu cầu người nhập cư châu Phi rời khỏi một số khu vực tại Nam Phi. Chiến dịch đã kích động các cuộc biểu tình, tấn công doanh nghiệp do người nhập cư sở hữu, gây ra sự sợ hãi lan rộng, buộc nhiều người Nigeria rời bỏ nhà cửa, doanh nghiệp và tìm cách sơ tán khẩn cấp.

Bạo lực kỳ thị người nước ngoài là vấn đề dai dẳng trong quan hệ Nigeria - Nam Phi kể từ đợt tấn công lớn đầu tiên vào năm 2008, gây ra nhiều cái chết và khiến hàng nghìn người nhập cư mất chỗ ở. Những đợt bạo lực tiếp theo vào các năm 2015, 2017, 2019 và 2021 tiếp tục nhắm vào người nhập cư từ nhiều nước châu Phi, như Nigeria, Zimbabwe, Mozambique, Ethiopia và Somalia, dẫn đến tử vong, phá hủy doanh nghiệp và căng thẳng song phương.

Mặc dù hai chính phủ đã nhiều lần lên án và chính quyền Nam Phi cam kết xử lý thủ phạm, các vụ tấn công vẫn tiếp tục xảy ra.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.