Andy Burnham và hành trình hình thành thủ tướng đầu tiên từ miền Bắc Anh sau 50 năm

Quán rượu Cherry Tree ở ngôi làng Culcheth, Cheshire là một địa điểm bình dân, thuộc chuỗi quán của một thương hiệu lớn, nơi phục vụ món rượu với giá 8 bảng Anh cho 4 ly và luôn phát sóng thể thao trên màn hình lớn. Đây là điểm hẹn quen thuộc của Andy Burnham, tân thủ tướng Vương quốc Anh. Nhiều người dân địa phương đều có câu chuyện riêng với vị chính khách nổi tiếng nhất của Culcheth. Mike Hodgson, bạn học của Burnham, nhận xét Burnham là người có tính cách vùng Bắc đặc trưng và đã làm tốt vai trò lãnh đạo ở Manchester. Janice Fox nhớ lại rằng cô từng chơi cùng Burnham khi còn nhỏ.

Quán Cherry Tree được nhắc đến trong cuốn sách Head North của Burnham như bối cảnh một đêm tháng Tư 1989, khi ông còn là sinh viên Đại học Cambridge và đang vật lộn với cảm giác “mạo danh”. Nhạc của ban nhạc The Smiths vang lên trong phòng hút thuốc của quán, tạo nên không khí gợi nhớ về tuổi trẻ của ông.

15 năm trước, tác giả bài viết đã gặp Burnham khi ông còn là nghị sĩ Công đảng tại Leigh, trong một lần gặp gỡ tại Cherry Tree. Khi đó, Công đảng vừa thất bại trong cuộc bầu cử 2010 và Burnham cũng thất bại trong cuộc đua trở thành lãnh đạo đối lập trước Ed Miliband. Burnham dành thời gian trao đổi về ảnh hưởng của kế hoạch cắt giảm chương trình "Building Schools for the Future" trị giá 55 tỷ bảng Anh của Công đảng, chính sách đã cải tạo nhiều trường học cũ kỹ thành các công trình hiện đại, bao gồm trường trung học Culcheth mà tác giả từng học.

Burnham không chỉ trao số điện thoại cá nhân mà còn mời tác giả uống trà tại nghị viện, và sau đó tiếp tục cuộc trò chuyện tại Portcullis House ở Westminster. Ông cho rằng truyền thông và chính trường Anh cần có nhiều tiếng nói của những người miền Bắc hơn.

Vừa qua, Burnham mở trụ sở 'No 10 North' tại Manchester, đánh dấu bước đầu trong cam kết phân quyền, chuyển dịch quyền lực từ Westminster đến nhiều địa phương nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế đồng đều trên toàn quốc. Đây là thủ tướng từ miền Bắc đầu tiên sau Harold Wilson cách đây 50 năm, người từng nhấn mạnh vai trò phục hồi các cộng đồng công nghiệp từng bị suy yếu dưới thời Margaret Thatcher.

Tuy nhiên, cảm nhận về Burnham tại vùng quê Culcheth nói riêng và Warrington nói chung chưa hoàn toàn đồng nhất. Một số người địa phương bày tỏ sự tự hào khi có người quê hương lãnh đạo đất nước, họ hy vọng Burnham sẽ làm tốt công việc. Song cũng có những quan điểm hoài nghi về khả năng thay đổi của chính trường thông qua ông.

Burnham sinh ra tại Liverpool và lớn lên ở Culcheth, vùng ngoại ô thuộc Warrington, nằm giữa Manchester và Liverpool. Warrington là một thị trấn hậu chiến phát triển với khu dân cư trải rộng, hạ tầng tốt, nhà ở phải chăng và cơ hội việc làm trong các ngành công nghệ cao và năng lượng hạt nhân. Theo viện nghiên cứu Centre for Cities, Warrington có tốc độ tăng thu nhập khả dụng nhanh gấp 2,2 lần mức trung bình của Anh từ năm 2013, một minh chứng cho sự phát triển vượt trội.

Tuy thế, Warrington cũng đối mặt với nhiều khó khăn: nhiều khu vực đóng cửa, kinh tế từng chịu tác động nặng nề bởi suy giảm công nghiệp. Hầu hết các đường phố và khu vực bên cạnh các nhà máy dây thép cũ thuộc những phần nghèo nhất nước Anh hôm nay. Tuy nhiên, khu vực Culcheth, nơi Burnham từng sống, lại được ví là “thượng lưu” với những căn nhà triệu bảng và cơ sở dịch vụ phong phú.

John Cross, thành viên của gia đình làm nghề bán thịt truyền thống ở Warrington, vui mừng khi một người Bắc Anh trở thành thủ tướng, coi đó là sự cân bằng cho cách thức quản trị quốc gia. Song, cũng có người như Tom bày tỏ sự nghi ngờ về các chính trị gia nói chung và Burnham nói riêng, chỉ trích các chính sách như về khí hậu, quốc phòng và xử lý quân nhân.

Ở Culcheth, một số người tiếp tục giữ thái độ tích cực. Veysel Hazar, quản lý quán cà phê McDee, nơi từng phục vụ Burnham và mẹ ông, đánh giá cao tân thủ tướng và cảm thấy tự hào vì sự thành đạt của người con quê hương. Gia đình Ollerton từ Golborne, gần nơi Burnham sinh sống hiện tại ở Makerfield, cũng nhận xét ông là người dễ gần, khác biệt với các chính trị gia truyền hình đến từ miền Nam.

Andy Burnham sinh năm 1970 tại bệnh viện Aintree, Liverpool, chuyển đến Culcheth lúc khoảng một tuổi khi cha ông nhận công việc ở Manchester. Ông lớn lên trong gia đình Công giáo và theo học tại các trường địa phương. Thời còn học, Burnham từng thể hiện sự ủng hộ công nhân mỏ trong cuộc đình công năm 1984 bằng cách khích lệ người biểu tình trước cổng mỏ Parkside. Những hình ảnh của sự suy giảm công nghiệp từng in sâu trong ký ức ông và vùng đất này.

Burnham từng trải qua các chức vụ quan trọng ở Manchester, đặc biệt là vai trò thị trưởng Vùng đô thị Greater Manchester. Ông được biết đến với chính sách cải tổ mạng lưới giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực thông qua mô hình phân quyền, xây dựng mạng lưới Bee Network mang lại hệ thống giao thông liên kết và dễ tiếp cận hơn.

Tân thủ tướng được người dân kỳ vọng sẽ tiếp tục xử lý tốt các vấn đề chi phí sinh hoạt và xây dựng kế hoạch tăng trưởng kinh tế gắn với nhu cầu thực tế của các khu vực miền Bắc và Tây Bắc Anh. Tuy nhiên, với tình hình tài chính nợ nần của các địa phương như Warrington lên tới hơn 1,5 tỷ bảng, cùng với những tranh cãi về liệu phân quyền có thật sự mang lại hiệu quả, trách nhiệm và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền vẫn là bài toán không dễ giải quyết.

Bên cạnh đó, việc giữ quyền quản lý các dịch vụ thiết yếu như mạng lưới xe buýt tại Warrington, vẫn do địa phương kiểm soát từ thời làn sóng tư nhân hóa thập niên 1980, cũng được đặt lên bàn cân trong lộ trình phát triển của Burnham. Việc xây dựng mạng lưới giao thông toàn diện và thân thiện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cư dân và mô hình kinh tế khu vực.

Andy Burnham là biểu tượng cho sự nối kết giữa truyền thống và hiện đại, giữa miền Bắc giàu bản sắc văn hóa và kỳ vọng phát triển kinh tế cân bằng với các khu vực khác tại Vương quốc Anh. Hành trình từ một cậu bé Culcheth đến vị trí thủ tướng quốc gia là câu chuyện đầy cảm hứng, đồng thời đặt ra những thách thức lớn về chính sách và sự thay đổi sâu rộng trong cấu trúc quyền lực quốc gia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.