Dự án mỏ dầu Rosebank ở Biển Bắc đối mặt với bài toán lớn của Thủ tướng Anh Burnham

Năm 2020, Andrea Sanchez Quiroz chuyển từ Edinburgh tới Shetland, quần đảo nằm giữa Scotland và Na Uy trên Biển Bắc, nơi cách dự án mỏ dầu Rosebank khoảng 130km. Rosebank là mỏ dầu lớn nhất chưa được khai thác của Vương quốc Anh, đồng thời cũng là tâm điểm tranh cãi sau khi ông Andy Burnham nhậm chức Thủ tướng Anh, đánh dấu vị trí lãnh đạo thứ bảy trong vòng một thập niên của quốc gia này.

Mặc dù ông Burnham và đội ngũ của mình vẫn chưa lên tiếng chính thức, trên truyền thông có nhiều phỏng đoán rằng ông có thể ủng hộ việc thăm dò dầu khí mới ở Biển Bắc. Thông tin này đã được Tổng thống Mỹ Donald Trump - người luôn ủng hộ các dự án nhiên liệu hóa thạch - hoan nghênh. Tuy nhiên, Andrea Sanchez Quiroz cùng phong trào Shetland Stop Rosebank quyết tâm ngăn chặn kế hoạch này, với lý do bảo vệ môi trường và khí hậu ổn định cho thế hệ tương lai.

Sau khi được cấp phép khoan vào năm 2023 bởi Chính phủ Anh, mỏ Rosebank bị đình trệ do vụ kiện của các tổ chức môi trường như Uplift và Greenpeace. Tòa án phán quyết vào tháng 1/2025 rằng việc phê duyệt dự án Rosebank và dự án Jackdaw của Shell trước đây là trái pháp luật, yêu cầu các nhà phát triển phải xin lại sự chấp thuận mới với đánh giá tác động môi trường bao gồm cả phát thải khí thải từ việc sử dụng dầu khí khai thác được (downstream emissions).

Đến tháng 9/2025, quy trình đánh giá mới bắt đầu và Adura - liên doanh giữa Shell và Equinor - đã nộp báo cáo cuối cùng tháng 6 cùng năm. Chính phủ Anh tiến hành lấy ý kiến công chúng từ đầu tháng 7 đến ngày 17/8/2025, trước khi Bộ trưởng Năng lượng Miatta Fahnbulleh đưa ra quyết định cuối cùng.

Trong khi đó, Bộ An ninh Năng lượng và Net-zero của Anh từ chối bình luận chi tiết về từng dự án. Adura khẳng định Rosebank phù hợp với mục tiêu đạt trung hòa carbon quốc gia vào năm 2050, tuy nhiên các chuyên gia như Greg Muttitt nhắc nhở tác động khí hậu là vấn đề toàn cầu, dự án này chỉ có thể được xem xét nếu nhiều mỏ dầu hiện hữu khác bị đóng cửa, điều được đánh giá là khó xảy ra.

Mặc dù Adura là đơn vị chủ quản dự án, Ithaca Energy - công ty con của tập đoàn Israel Delek Group - giữ 20% cổ phần Rosebank. Delek Group bị Liên Hiệp Quốc liệt vào danh sách đen do các hoạt động liên quan đến khu định cư bất hợp pháp ở Bờ Tây và cung cấp nhiên liệu cho lực lượng quân sự Israel thông qua các công ty con.

Dave Black, đại diện nhóm Scottish Palestine Solidarity Campaign tại Aberdeen, chỉ trích Delek như một nhân tố chính trong hệ thống khai thác năng lượng có liên quan tới các hoạt động gây tranh cãi và bảo lưu rằng hơn một tỷ USD đã được rót vào từ các hoạt động tại Biển Bắc của Delek kể từ năm 2020. Nếu Rosebank và mỏ Cambo kế cận được phê duyệt, khoản lợi nhuận này sẽ tăng mạnh.

Vào tháng 1/2025, SPSC cảnh báo Chính phủ Anh có thể vi phạm luật quốc tế khi phớt lờ các cáo buộc về tội diệt chủng, phản ánh sự ủng hộ từ chính trị gia cũ Scotland Humza Yousaf. Phản hồi từ chính quyền Scotland nhấn mạnh họ không có thẩm quyền quyết định dự án dầu khí ngoài khơi nhưng kỳ vọng chính phủ trung ương Anh sẽ cân nhắc nghiêm túc các dữ liệu từ Liên Hiệp Quốc.

Tại Shetland, ngành dầu khí từng là trụ cột kinh tế chính nhưng đang suy giảm, dẫn đến nhiều khó khăn việc làm và cuộc sống người dân. Sanchez Quiroz cho biết có nhiều ý kiến ủng hộ phát triển mới song bà cũng nhấn mạnh cần hỗ trợ chuyển đổi công bằng để đảm bảo người lao động không bị bỏ lại phía sau khi chuyển dịch sang các ngành khác.

Chuyên gia Greg Muttitt cũng đồng tình rằng chính phủ cần tạo thêm công ăn việc làm trong lĩnh vực năng lượng tái tạo nhằm bù đắp số việc làm mất đi từ ngành dầu khí. Ngược lại, đại diện ngành công nghiệp dầu khí như CEO Adura Neil McCulloch kêu gọi việc استمرار khai thác để củng cố nền kinh tế, tăng cường an ninh năng lượng và giữ việc làm trong lĩnh vực đang suy giảm.

Robert Palmer của Uplift nhấn mạnh thay vì quá phụ thuộc vào dầu khí, chính phủ Anh nên đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo như điện mặt trời, bơm nhiệt và giao thông công cộng để thực hiện cam kết chống biến đổi khí hậu.

Sự kiện Rosebank không chỉ là bài test đối với chiến lược năng lượng và khí hậu của chính phủ mới mà còn là minh chứng cho những mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội trên trường quốc tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.