Tổng quan về núi Kolang - địa điểm hạt nhân Iran gây tranh cãi mà Mỹ muốn tấn công

Núi Kolang nằm gần khu vực Natanz, nơi được biết đến với trung tâm làm giàu uranium của Iran. Vị trí và bí mật đằng sau dự án khiến Kolang trở thành tâm điểm tranh cãi, tạo thêm áp lực nhanh chóng trong quan hệ Mỹ-Iran vốn đã rất căng thẳng trong nhiều năm qua.

Theo các chuyên gia và hình ảnh vệ tinh được công bố, công trình xây dựng một cơ sở hạt nhân ngầm bắt đầu từ năm 2020, ngay sau một vụ cháy tại trụ sở lắp ráp máy ly tâm ở Natanz bị nghi là do phá hoại. Ali Akbar Salehi từng thông báo kế hoạch thiết lập một cơ sở mới "hiện đại và lớn hơn" nằm sâu trong lòng núi Kolang. Tuy nhiên, Iran nhất quyết phủ nhận việc có bất kỳ hoạt động hạt nhân nào ở đây.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, Esmaïl Baghaï, ngày 22/7 tuyên bố rằng Washington đang có "sự ám ảnh" với núi Kolang và khẳng định "không hề có hoạt động hạt nhân nào diễn ra" tại địa điểm này.

Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày tháng 6/2025, núi Kolang không bị tấn công, khác với các khu vực Natanz và Fordo. Báo cáo ngày 14/7 từ Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) dựa trên phân tích ảnh vệ tinh cho biết cơ sở mới này vẫn chưa hoạt động nhưng các công trình vẫn đang được tập trung phát triển, nằm sâu hơn 100 mét dưới lòng núi.

Các nhà phân tích đánh giá với độ sâu trên 100 mét, cơ sở dưới núi Kolang có thể rất khó bị phá hủy bởi các cuộc không kích thông thường. Mohammad Hassan Najmi nhận định Iran đã có thể học hỏi từ các vụ tấn công vào khu Fordo để xây dựng những công trình sâu hơn nhằm đảm bảo an toàn.

Chuyên gia James Acton thuộc Quỹ Carnegie lưu ý rằng cơ sở có thể nằm ngoài tầm với của các loại bom chống hầm như GBU-57, dù việc tấn công vẫn có thể gây sập các đường hầm tiếp cận bên ngoài. ISIS cho biết không gian được khai thác dưới lòng núi Kolang có thể phục vụ làm nhà máy làm giàu uranium đạt tiêu chuẩn quân sự.

Báo Wall Street Journal dẫn nguồn tin tình báo Israel cho rằng hàng ngàn máy ly tâm đã được chuyển đến đây vào mùa thu năm ngoái. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia hoài nghi về đúng thời điểm và mục đích rò rỉ thông tin, trong đó Ali Vaez từ International Crisis Group cảnh báo rằng những tiết lộ này có thể nhằm kích động căng thẳng leo thang trong khu vực, cản trở mọi nỗ lực ngoại giao giải quyết xung đột.

Việc núi Kolang được đặt vào trung tâm chú ý với những thông tin trái chiều đang làm dấy lên lo ngại về khả năng bùng nổ xung đột mới trong quan hệ Mỹ-Iran, đặc biệt khi mức độ bảo vệ của cơ sở dưới lòng núi ngày càng được nâng cao.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.