Phiên tòa luận tội Phó Tổng thống Philippines: Phán quyết mở rộng hồ sơ tài chính làm tăng sức ép với Sara Duterte-Carpio

Phó Tổng thống Sara Duterte-Carpio vừa phải đối mặt với một bước lùi trong phiên tòa luận tội diễn ra tại Thượng viện Philippines khi tòa cho phép công tố viên kiểm tra các hồ sơ tài chính quan trọng liên quan đến vụ việc làm giàu không minh bạch. Quyết định này nhằm hỗ trợ công tố viên trong việc chứng minh khoa học về tài sản không giải trình được của bà Duterte-Carpio và có thể ảnh hưởng đến uy tín của bà, nhất là trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Phiên tòa luận tội được coi là thước đo cho sự sống còn chính trị của bà Duterte-Carpio và mức độ trách nhiệm của một trong những gia đình quyền lực tại Philippines. Bà bị luận tội hai lần kể từ tháng 5 năm 2024 với 4 cáo buộc: sở hữu tài sản không giải trình được, nhận hối lộ, sử dụng quỹ bí mật sai mục đích và đe dọa nghiêm trọng.

Ngày 27/11 đánh dấu ngày thứ 9 của phiên tòa, cũng là ngày cuối cùng công tố trình bằng chứng liên quan đến cáo buộc đàn áp nghiêm trọng nhằm vào Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., phu nhân Liza và em họ Martin Romualdez, cựu Chủ tịch Hạ viện.

Trong một buổi phát trực tiếp trên Facebook ngày 23/11/2024, bà Duterte-Carpio thừa nhận đã thuê kẻ ám sát ba người này trong trường hợp bà bị giết. Chủ tọa phiên tòa, thượng nghị sĩ Francis “Chiz” Escudero, cho biết việc kết án một trong bốn cáo buộc cũng đủ để phế truất bà, tuy nhiên các phiếu bầu cho từng cáo buộc sẽ được tiến hành sau khi kết thúc việc xét xử toàn bộ từng cáo buộc.

Trong khi đó, có 6 thượng nghị sĩ thân cận với bà Duterte-Carpio trình văn bản phản đối việc trát đòi cung cấp hồ sơ tài chính, trong đó có thượng nghị sĩ Imee Marcos, em gái Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. Bà Marcos cho rằng chỉ nên giới hạn việc kiểm tra tài liệu trong nhiệm kỳ hiện tại của bà Duterte-Carpio, bắt đầu từ năm 2022. Ngược lại, Escudero nêu rõ căn cứ theo các tiền lệ pháp lý rằng tất cả các hồ sơ từ khi bà giữ chức phó thị trưởng Davao năm 2007 đều có thể bị xem xét, nhưng chỉ nhằm mục đích xác định khả năng tích lũy tài sản trong các nhiệm kỳ công vụ.

Bên cạnh đó, các tài khoản ngoại tệ chung của bà Duterte-Carpio với chồng và hồ sơ tài chính của hai công ty không được phép kiểm tra, song công tố viên có thể kháng cáo nếu có đủ bằng chứng để mở rộng phạm vi điều tra. Luật sư Dino Singson de Leon nhận định đây là bước phát triển quan trọng nhằm làm sáng tỏ cáo buộc làm giàu bất chính, đặc biệt khi những giao dịch ngân hàng có thể đối chiếu với thu nhập hợp pháp, tờ khai thuế và danh sách tài sản (SALNs) của bà.

Bà Duterte-Carpio và nhóm luật sư chưa rõ liệu sẽ có kháng án với quyết định này hay không. Tuy nhiên, theo De Leon, khả năng thành công khi kiện lên Tòa án Tối cao rất thấp bởi phán quyết dựa trên luật định và các án lệ đã được xác lập.

Các hồ sơ tài chính từng đóng vai trò quan trọng trong việc kết án Thẩm phán Tòa án Tối cao Renato Corona năm 2012. Chuyên gia phân tích rủi ro chính trị Ronald Llamas nhận định mục tiêu phiên tòa không nhất thiết là kết án cuối cùng mà còn nhằm giảm uy tín của bà Duterte-Carpio tương tự trường hợp Phó Tổng thống Jejomar Binay năm 2016, người bị ảnh hưởng uy tín do cáo buộc sở hữu tài sản không giải trình.

Vào ngày 27/11, công tố đã kết thúc phần trình bày với lời khai của ông Melvin Matibag, Giám đốc Cục Điều tra Quốc gia (NBI), khẳng định chắc chắn bà Duterte-Carpio đã thuê người ám sát Tổng thống Bongbong Marcos và đã nhận dạng được "nghi phạm" nhưng từ chối tiết lộ danh tính.

Ông Matibag cũng trình chiếu đoạn video ghi hình năm 2011 cho thấy bà Duterte-Carpio đấm vào một cảnh sát khi còn là phó thị trưởng. Luật sư De Leon cho rằng đoạn video nhằm chứng minh bà Duterte không phải đùa giỡn và có tiền sử sử dụng bạo lực, điều chưa được xem nhẹ trong cuộc điều tra của NBI.

Phía luật sư bảo vệ cho rằng lời nói về việc thuê sát thủ là quyền tự do ngôn luận của bà Duterte-Carpio. Ngoài ra, Matibag còn đọc một phần tuyên thệ chưa ký của Arturo Lascanas, cựu sát thủ của nhóm Davao Death Squad tự nhận, cáo buộc bà Duterte-Carpio là một trong những người kiến trúc chiến dịch Oplan Tokhang – cuộc chiến chống ma túy đẫm máu dưới thời tổng thống Rodrigo Duterte.

Phía bào chữa phản đối việc Matibag đọc chứng cứ mà ông không trực tiếp lập, và chủ tọa Escudero ra lệnh ngừng việc đọc đó nhưng không loại phần này khỏi hồ sơ tòa án.

Bà Duterte-Carpio chỉ xuất hiện tại Thượng viện một lần trong ngày thứ hai của phiên tòa vào 7/7 nhưng không phát biểu tại tòa, thay vào đó tổ chức họp báo khẳng định sẽ kiên cường vượt qua thử thách. Hiện bà đang thực hiện chuyến công du riêng tới Qatar, Anh và Hà Lan, nơi cha bà đang bị tạm giam chờ xét xử tại Tòa án Hình sự Quốc tế về tội ác chống nhân loại liên quan cuộc chiến chống ma túy đẫm máu.

Arturo Lascanas là nhân chứng đặc biệt trong vụ án của ông Duterte, đã được cấp miễn tố hạn chế từ ICC nên chứng cứ của ông có vai trò quan trọng trong vụ việc.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.