Hé lộ hỗn loạn 7 tỷ bảng và mâu thuẫn nội bộ quanh vụ giấu kín chuyển người Afghanistan tại Anh

Báo Daily Mail mới đây đã phơi bày toàn bộ sự hỗn loạn bên trong Chính phủ Anh liên quan đến kế hoạch chuyển người Afghanistan bí mật, dẫn đến một báo cáo chỉ trích nghiêm khắc từ Ủy ban Quốc phòng Hạ viện. Các bộ trưởng đã dùng một siêu lệnh cấm chưa từng có để bịt miệng công luận và ngăn chặn thảo luận sau khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu nghiêm trọng. Ủy ban xác định đây là một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong quản lý khi Bộ Quốc phòng lại được giao nhiệm vụ điều phối chương trình nhập cư, một công việc ngoài chức năng chính của họ.

Trong báo cáo đánh dấu một mốc quan trọng, Ủy ban chỉ trích sự lộn xộn "gay gắt" phía sau hậu trường, khi các quan chức Bộ Quốc phòng mải mê với công việc bí mật chuyển người Afghanistan sang Anh, trong khi chính phủ phê duyệt chi tiêu lên đến 7 tỷ bảng từ ngân sách thuế mà không có sự giám sát công khai. Số tiền này sau đó được Bộ Quốc phòng điều chỉnh xuống khoảng 6 tỷ bảng.

Ông Tan Dhesi, Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng và là nghị sĩ thuộc đảng Lao động, nêu rõ: "Bộ Quốc phòng nên tập trung vào nhiệm vụ quốc phòng, không nên bị giao các công tác di cư." Ông chỉ trích cách chính phủ lợi dụng tính bí mật như một lá chắn để trốn tránh trách nhiệm giải trình.

Báo cáo cũng nêu bật mâu thuẫn nội bộ nghiêm trọng giữa các bộ ngành trong chính phủ khi chi phí vận chuyển, nhà ở và giáo dục cho người Afghanistan tăng cao, gây áp lực tài chính cho nhiều cơ quan, bao gồm cả hệ thống y tế công cộng.

Ủy ban bày tỏ mối lo ngại sâu sắc về việc những người Afghanistan như phiên dịch viên từng phối hợp với quân đội Anh có nguy cơ bị bỏ rơi một lần nữa sau khi Taliban tái chiếm Afghanistan vào năm 2021. Chính sách mới buộc những người này phải tự mình rời khỏi Afghanistan đang đẩy họ vào cảnh khó khăn, khi nhiều người quá nghèo hoặc không có khả năng tự di chuyển an toàn.

Nhiều cá nhân từng làm việc với Anh đã chết dưới tay Taliban, theo lời cựu phiên dịch viên Rafi Hottak, người cũng đã đưa ra bằng chứng trước Ủy ban. Ông kêu gọi Anh hoàn thành trách nhiệm hỗ trợ những người từng mạo hiểm vì nước này.

Giáo sư Sara de Jong, thành viên sáng lập Sulha Alliance, tổ chức vận động cho các cựu phiên dịch viên, hoan nghênh báo cáo và đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chính phủ công khai chính sách hỗ trợ những người không thể tự mình di chuyển khỏi Afghanistan một cách an toàn.

Tahir (tên được đổi), một phiên dịch viên từng làm việc với quân đội Anh và hiện đang sống trong cảnh ẩn náu, cảm ơn Ủy ban vì đã đưa ra yêu cầu giúp đỡ. Anh cho biết gia đình mình không có tài chính và giấy tờ để tự rời khỏi Afghanistan, với chi phí dự kiến khoảng 12.000 USD để di chuyển và chi trả nơi lưu trú tại một quốc gia thứ ba.

Luật sư Erin Alcock từ tổ chức Leigh Day, đại diện cho nhiều người Afghanistan, cho biết nhiều khách hàng của mình đang mắc kẹt trong nước và không thể tự chi trả chi phí di chuyển theo chính sách hiện hành. Bà cũng nhấn mạnh cảnh báo của Ủy ban về việc không nên dựa hoàn toàn vào kết luận đánh giá rủi ro Rimmer Review, vốn cho rằng nguy cơ thấp.

Ủy ban kết luận sự cố rò rỉ dữ liệu là do "lỗi hệ thống có thể dự đoán trước" và bị kéo dài bởi "bí mật kéo dài" cùng với các sai sót hành chính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống con người, niềm tin công chúng và tốn kém ngân sách quốc gia. Đáng chú ý, không cá nhân nào chịu trách nhiệm trực tiếp về sự cố, và cơ chế giải trình truyền thống của các bộ trưởng đã bị hoãn vô thời hạn do lệnh siêu cấm.

Ủy ban đề xuất cần học hỏi từ sai lầm này và công khai kế hoạch bảo vệ lợi ích công nếu có siêu lệnh cấm tương tự trong tương lai, đồng thời lên án chính phủ vì không cung cấp tài liệu cần thiết cho cuộc điều tra. Họ cũng ca ngợi các nhà báo đã kiên trì đấu tranh cho tự do báo chí trong thời gian bị lệnh cấm khắt khe áp dụng.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Anh thừa nhận rằng sự cố đáng tiếc này không nên xảy ra và đã ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều người. Họ khẳng định đã chuyển hàng ngàn người Afghanistan đủ điều kiện sang Anh an toàn và cam kết hoàn thành chương trình chuyển người Afghanistan trước khi nhiệm kỳ quốc hội hiện tại kết thúc.

Bộ cũng cho biết đã thực hiện nhiều cải cách quan trọng về bảo vệ dữ liệu, quy trình xử lý hồ sơ và quản lý chương trình, đồng thời hoan nghênh sự giám sát công khai và quốc hội nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình.