Hơn 160.000 người nước ngoài rời Nam Phi do căng thẳng bài ngoại

Trong vòng hai tháng qua, Nam Phi chứng kiến hơn 160.000 người nhập cư nước ngoài, chủ yếu là nhập cư không giấy tờ, đã rời khỏi nước này do sự gia tăng bạo lực và thù địch từ các nhóm bài ngoại. Theo số liệu của các chính phủ tổ chức hồi hương phối hợp với hãng thông tấn AFP, các làn sóng biểu tình lan rộng khắp quốc gia đã biến thành những vụ bạo lực khiến ít nhất bốn người nhập cư thiệt mạng, trong khi một số chính phủ nhận định con số tử vong còn cao hơn.

Từ những tuần lễ căng thẳng khi các nhóm bài ngoại thúc giục người nhập cư không giấy tờ phải rời Nam Phi trước ngày 30/6, nhiều người đến từ các quốc gia châu Phi khác đã tìm đến lãnh sự quán hoặc các trung tâm cộng đồng để tìm phương tiện trở về quê hương. Họ nhiều người chỉ mang theo những vật dụng thiết yếu trong tình trạng sợ hãi cho sự an toàn của bản thân.

Zimbabwe và Malawi là hai quốc gia có số lượng người về nước lớn nhất từ Nam Phi thời kỳ này, bên cạnh đó còn có hàng trăm công dân các nước như Ghana, Kenya, Lesotho, Mozambique, Nigeria, và Uganda.

Ngày 18/7, nội các Zimbabwe công bố đã có 108.366 công dân trở về tính đến thời điểm này, trong đó phần lớn tự nguyện hồi hương. Malawi cũng thông báo từ đầu tháng 6 đến nay đã đón hơn 46.890 người trở về, chính phủ nước này đã bố trí 699 xe buýt để phục vụ hành trình dài, tuy nhiên có sáu người đã tử vong trong quá trình di chuyển.

Theo số liệu từ chính phủ Nam Phi, gần 2.000 công dân Mozambique đã trở về nước sau đợt bạo lực, trong đó có vụ hai người Mozambique thiệt mạng sau một cuộc biểu tình ở thị trấn Mossel Bay hồi cuối tháng 5, sự kiện mở đầu cho làn sóng bạo lực bài ngoại mới nhất tại Nam Phi.

Các chính phủ Nigeria và Ghana đã cáo buộc có công dân của mình bị sát hại trong các cuộc bạo loạn bài ngoại, cụ thể Nigeria cho biết có hai người thiệt mạng, trong khi Ghana xác nhận một người chết ở khu vực thị trấn thuộc Cape Town do các cuộc biểu tình chống người nhập cư.

Nam Phi đã phủ nhận các cáo buộc trên và cảnh báo về thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội. Dù vậy, Nigeria đã thực hiện hồi hương khoảng 1.490 công dân, còn Ghana đã đưa về ít nhất 926 người.

Vấn đề "Afrophobia" (phản đối người châu Phi nhập cư) đã được các nước đề nghị đưa vào thảo luận tại Hội nghị Liên minh châu Phi (AU) sắp tới, trong khi Ghana đã hoãn chuyến thăm của Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa dự kiến trước đó.

Là quốc gia giàu nhất châu Phi, Nam Phi từ lâu là điểm đến của cả người lao động có và không có giấy tờ tìm kiếm việc làm mà họ không thể có được ở quê nhà. Các nhóm tự phát cáo buộc người nhập cư tăng tội phạm và cướp mất việc làm của người dân địa phương, làm bùng phát căng thẳng tại các khu ổ chuột vốn gặp nhiều khó khăn về nghèo đói, thất nghiệp và quản lý yếu kém.

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích cho rằng người nhập cư đã bị đổ lỗi sai cho những thách thức sâu rộng về kinh tế và quản trị của Nam Phi, trong đó có tỷ lệ thất nghiệp vượt 30% và nhiều vấn đề trong cung cấp dịch vụ cơ bản.

Cuộc biểu tình ban đầu diễn ra nhẹ nhàng từ năm ngoái khi người nhập cư không giấy tờ bị cấm tiếp cận các cơ sở y tế, trước khi các cuộc biểu tình này tăng lên mạnh mẽ trước thời hạn 30/6 và vẫn tiếp diễn kể từ đó. Nhóm phản đối người nhập cư March and March tuyên bố sẽ tổ chức các cuộc biểu tình hàng tuần cho đến cuộc bầu cử chính quyền địa phương vào tháng 11.

Nam Phi đã trải qua nhiều đợt bạo lực bài ngoại trong vài thập kỷ qua. Vào năm 2008, các vụ bạo loạn chống người nhập cư đã cướp đi sinh mạng của 62 người và khiến hàng nghìn người phải di dời. Các đợt bùng phát tiếp theo xảy ra vào các năm 2015 và 2016.

Năm 2019, các nhóm vũ trang đã tấn công các doanh nghiệp do người nước ngoài sở hữu quanh Johannesburg, khiến ít nhất 12 người thiệt mạng, trong đó có 10 người Nam Phi. Tuy nhiên, lần này lần đầu tiên có nhiều chính phủ cùng phối hợp tổ chức các chuyến hồi hương tự nguyện hàng loạt cho người dân của họ do tình hình căng thẳng leo thang.

Theo sự kiện lần này, tình trạng bài ngoại tại Nam Phi đã bước sang một giai đoạn nghiêm trọng khác, ảnh hưởng không chỉ đến người nhập cư mà còn kéo theo các mối quan hệ ngoại giao trong khu vực châu Phi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.