Nhật Bản đặt cược vào AI để đối phó với thách thức già hóa dân số

Tại Tokyo, dưới các tòa nhà thương mại nổi tiếng ở khu Otemachi, một thử nghiệm quan trọng đang diễn ra nhằm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý hạ tầng phức tạp. Công ty Marunouchi Heat Supply điều hành một mạng lưới đường ống sưởi và làm mát dài 30 km phục vụ các văn phòng, trung tâm thương mại và các cơ sở giao thông. Nhằm hướng tới tự động hóa vào năm 2027, công ty kết hợp phát triển cùng doanh nghiệp AI có trụ sở ở Tokyo, Preferred Networks, đã triển khai hệ thống PlantPilot.

PlantPilot được huấn luyện dựa trên dữ liệu vận hành lịch sử kết hợp với kiến thức chuyên sâu của các kỹ sư dày dạn kinh nghiệm. Hệ thống phân tích thông tin cảm biến và dự đoán điều kiện tương lai, từ đó cung cấp các khuyến nghị giúp nâng cao hiệu suất và lưu giữ tinh hoa kỹ thuật đã được tích lũy qua nhiều thập kỷ.

Nhật Bản đang phải đối mặt với thực trạng sụt giảm lao động nghiêm trọng trong nhiều ngành nghề như sản xuất, logistics, năng lượng và chăm sóc sức khỏe do dân số già hóa nhanh chóng. Theo ông Hidetaka Yagi, trợ lý tổng giám đốc Phòng Phát triển và Kỹ thuật của Marunouchi, thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì được nhân sự có tay nghề cao khi lực lượng lao động già đi và nghỉ hưu.

Ông Yagi cho biết AI không nhằm thay thế con người mà là công cụ giữ gìn và truyền lại kinh nghiệm quý giá cho thế hệ kế tiếp, hỗ trợ duy trì vận hành hiệu quả trong bối cảnh nhân lực ngày càng hạn chế.

Khác với các quốc gia lo ngại về việc tự động hóa khiến người lao động bị loại bỏ, Nhật Bản nhìn nhận AI như một trợ thủ giúp mở rộng năng lực con người. Mục tiêu của dự án tại Marunouchi không phải là thay thế kỹ sư mà kết hợp sức mạnh kinh nghiệm của nhân viên và khả năng xử lý dữ liệu lớn, hỗ trợ quyết định nhanh và chính xác hơn.

Nhật Bản đang nỗ lực đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển AI nhằm lấy lại vị thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, nơi Mỹ và Trung Quốc đã vươn lên mạnh mẽ. Mặc dù nổi tiếng với công nghệ, Nhật Bản chỉ có khoảng 8 công ty khởi nghiệp giá trị trên 1 tỷ USD, trong khi Mỹ là 690 và Trung Quốc là 160 – cho thấy khoảng cách lớn về hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Sakana AI, công ty khởi nghiệp AI có trụ sở tại Tokyo, là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi này. Trong một năm, quy mô nhân viên của công ty đã tăng từ 50 lên 150, đồng thời mở rộng từ nghiên cứu sang phát triển sản phẩm thương mại như Sakana Chat, Sakana Marlin và Sakana Fugu.

Theo Ren Ito, Chủ tịch Sakana AI, Nhật Bản không nên cố gắng cạnh tranh cùng các công ty Mỹ theo cách truyền thống mà cần xây dựng mô hình đổi mới sáng tạo phù hợp với điều kiện và thế mạnh riêng. Ông nhấn mạnh rằng tương lai AI không chỉ thuộc về các nước chi tiền mạnh cho các mô hình AI khổng lồ như OpenAI, Google mà chính sự áp dụng AI giải quyết các vấn đề thực tiễn mới là lợi thế của Nhật Bản.

Nhật Bản có thế mạnh truyền thống trong việc chuyển giao công nghệ thành các giải pháp thực tế và đang tập trung tích hợp AI vào các lĩnh vực năng lượng, sản xuất và y tế.

Chính phủ Nhật Bản đã đặt AI vào trung tâm chiến lược kinh tế với kế hoạch huy động khoảng 370 nghìn tỷ yên (tương đương 2,3 nghìn tỷ USD) từ cả nguồn công và tư đến năm 2040, tập trung vào lĩnh vực AI, bán dẫn và nghiên cứu tiên tiến.

Tuy nhiên, nguồn lực tài chính không đủ để duy trì hay tăng cường vị trí nghiên cứu hiện bị suy giảm, khi Nhật Bản gặp áp lực về tài trợ, cạnh tranh thu hút nhân tài và cải tổ các viện đào tạo, nghiên cứu.

Thực tế cho thấy việc trở thành quốc gia dẫn đầu AI không chỉ dựa trên công nghệ hay đầu tư mà cần phát triển đội ngũ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thế hệ tài năng khoa học kế tiếp.

Chiến lược AI của Nhật Bản được thúc đẩy bởi cả nhu cầu cấp bách và tham vọng dài hạn. Đây được xem là nhân tố quan trọng giúp quốc gia châu Á duy trì năng suất, tính cạnh tranh và khả năng chống chịu trong thời kỳ thay đổi sâu sắc do áp lực dân số và kinh tế.

Mặc dù AI không thể giải quyết triệt để mọi khó khăn về kinh tế, công nghệ này đang trở thành một phần không thể tách rời trong nỗ lực thích ứng và phát triển của Nhật Bản.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.