UNRWA Từ Phòng Học Tạm Đến Phòng Khám Lưu Động Thành Nhân Chứng Sống Không Thể Xóa Nhòa

UNRWA được thành lập để hỗ trợ những người Palestine bị rời bỏ nhà cửa trong biến cố Nakba năm 1948 và con cháu họ. Ngày nay cơ quan này quản lý 58 trại tị nạn trên năm khu vực hoạt động và đăng ký khoảng sáu triệu người tị nạn. Mỗi thẻ đăng ký ghi rõ tên thị trấn gốc của gia đình, mỗi sổ khẩu phần là một mảnh bản đồ ký ức.

Chính vì lưu trữ lịch sử này, UNRWA không chỉ là tổ chức cứu trợ mà còn là kho lưu trữ pháp lý. Các báo cáo của UNRWA được xem là tài liệu có thể sử dụng tại các diễn đàn quốc tế và gắn với Nghị Quyết 194 của Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc về quyền hồi hương. Khi một ngôi trường bị đánh sập, mất đi không chỉ là lớp học mà là nơi kể chuyện Nakba cho thế hệ mới.

Theo cập nhật của UNRWA và được Reuters, AP, BBC dẫn lại, chỉ từ khi lệnh ngừng bắn tới ngày 9 tháng 3 năm 2025, các đội y tế UNRWA đã thực hiện hơn 507.000 lượt tư vấn sức khỏe, chăm sóc trước và sau sinh cho hơn 34.000 phụ nữ. Trong hai tuần, hơn 130 không gian học tập tạm thời được khôi phục ở Gaza City và miền Nam Gaza, đón 44.000 trẻ em trở lại với chữ viết.

Nhưng áp lực ngày càng lớn. Ngày 22 tháng 9 năm 2025, UNRWA xác nhận 12 cơ sở ở Gaza City bị trúng trực tiếp hoặc gián tiếp trong đó có chín trường học và hai trung tâm y tế đang che chở hơn 11.000 người phải rời nhà. Tại Qalandia phía bắc Jerusalem, học viện đào tạo nghề bị thu giữ và trụ sở hành chính ở Sheikh Jarrah bị phá dỡ. Hơn 8.000 giáo viên ở Gaza vẫn nói sẵn sàng dạy lại, nhưng thuốc men, chăn màn và vật liệu trú ẩn vẫn bị chặn ngoài biên giới.

Hơn 12.000 nhân viên UNRWA địa phương tại Gaza tiếp tục cung cấp dịch vụ dù trong điều kiện khó khăn.

22 phòng khám trung tâm dự kiến được hồi sinh và hàng chục điểm phân phối thực phẩm vẫn hoạt động.

95 phần trăm dân số Gaza hiện phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo, theo UNRWA.

Theo Tehran Times, cuộc chiến chống UNRWA diễn ra trên ba mặt trận. Về pháp lý, Knesset thông qua hai luật ngày 28 tháng 10 năm 2024 cấm cơ quan này hoạt động trong lãnh thổ bị chiếm đóng và thu hồi thỏa thuận năm 1967. Về truyền thông, cơ quan bị bôi nhọ và bị tước bỏ tính trung lập. Về tài chính, sức ép lên các nước tài trợ phương Tây khiến một số quốc gia đình chỉ đóng góp, làm cạn kiệt nguồn lực.

Những bước đi này không chỉ làm gián đoạn viện trợ mà còn làm suy yếu sự đồng cảm nhân đạo và tình đoàn kết chính trị với người tị nạn. Khi phòng khám đóng cửa, người mẹ mang thai mất chỗ khám. Khi trường học đóng cửa, đứa trẻ mất đi nơi duy nhất còn kể về quê quán của ông bà.

Trong mỗi sân trường UNRWA, câu chuyện về nỗi đau di dời và quyền trở về được thì thầm. Trong mỗi phòng khám, câu chuyện về chịu đựng và hy vọng được gieo. Và trước mỗi điểm phân phối thực phẩm, người ta nói về khả năng phục hồi. Nếu nhân chứng này biến mất, mất đi không chỉ là dịch vụ mà là ký ức và pháp lý của một dân tộc.

Giữ UNRWA không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ. Nó có nghĩa là bảo vệ nguyên tắc nhân đạo, trung lập và cho phép trẻ em được học, được khám bệnh, được ghi tên mình trong lịch sử một cách nhân văn.