Nga siết chặt với công dân lưu vong qua luật mới xác định 'kẻ thù của nhân dân'

Ngày 3/8, Hạ viện Nga (Duma) đã thông qua một đạo luật nhắm vào cộng đồng người Nga hiện định cư ở nước ngoài, được xem là “kẻ thù của nhân dân” theo cách gọi của Chủ tịch Duma Vyacheslav Volodin. Ông dùng những từ ngữ mạnh như “cặn bã”, “đồ khốn nạn” và “kẻ phản bội Tổ quốc” để mô tả đối tượng bị đạo luật này nhắm tới. Luật này dự kiến sẽ gây ra khó khăn đáng kể đối với công dân Nga trong lưu vong, đồng thời tạo ra thách thức pháp lý cho các quốc gia tiếp nhận họ.

Luật đề xuất nhiều biện pháp nhằm trừng phạt những công dân Nga tham gia các tổ chức bị coi là “không mong muốn”, từng lên tiếng ủng hộ các biện pháp trừng phạt chống Nga, hoặc kêu gọi vi phạm tính toàn vẹn lãnh thổ của nước này, chẳng hạn như chỉ trích việc Nga chiếm đóng các vùng lãnh thổ Ukraine. Những người này còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ báo cáo tài chính với chính quyền Nga, bao gồm việc cung cấp danh sách chi tiết các khoản thu chi cá nhân.

Khi luật có hiệu lực sau khi được Thượng viện và Tổng thống Vladimir Putin phê duyệt, Bộ Tư pháp Nga sẽ lập danh sách “kẻ thù của nhân dân” hiện sinh sống ở nước ngoài, những người đã bị tòa án Nga kết án nhưng chưa chấp hành hình phạt tù hay tiền phạt. Tài khoản ngân hàng của họ tại Nga sẽ bị đóng băng, họ không còn cơ hội truy cập dịch vụ ngân hàng trực tuyến, cũng như không được phép bán nhà cửa, ô tô hoặc tham gia các giao dịch qua giấy ủy quyền. Các công chứng viên cũng bị cấm xác nhận các giao dịch liên quan đến những cá nhân này. Đồng thời, họ sẽ bị cấm sử dụng mọi dịch vụ nhà nước tại Nga có thể truy cập từ nước ngoài.

Trước đó, từ tháng 7 năm 2022, chính phủ Nga đã cho phép một ủy ban chống khủng bố và cực đoan chặn các tài khoản ngân hàng của nghi phạm mà không cần mở thủ tục điều tra hay ra quyết định của tòa án. Gần đây, nhiều trường hợp cá nhân thuộc giới văn hóa Nga lưu vong bị khóa tài khoản nghi là dựa trên cơ sở pháp luật này.

Từ 1/9, một luật khác có hiệu lực cho phép tịch thu tài sản của những người Nga lưu vong nếu cơ quan công tố Nga khởi tố họ với cáo buộc vi phạm lợi ích quốc gia. Luật này cho phép phong tỏa tài sản trị giá vượt xa số tiền phạt được dự đoán nhằm đảm bảo việc xử lý sau này.

Điểm nổi bật của luật mới là việc từ chối cấp các dịch vụ nhà nước, trong đó có dịch vụ làm mới hộ chiếu công dân Nga cho người cư trú nước ngoài. Việc này tác động nghiêm trọng đến đời sống của người Nga ở nước ngoài, đặc biệt là khi nhiều tài liệu cần được hợp pháp hóa qua thủ tục có sự tham gia của đại sứ quán hoặc lãnh sự Nga tại nước sở tại.

Ở Đức, các giấy tờ như giấy khai sinh, kết hôn, ly hôn hay giấy chứng tử và các văn bản công chứng như giấy ủy quyền, di chúc… chỉ có hiệu lực nếu được xác nhận qua các thủ tục công nhận quốc tế như Apostille hoặc hợp pháp hóa lãnh sự, đều cần sự hợp tác từ phía Nga. Do luật mới cấm dịch vụ này, người Nga ở nước ngoài sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng các văn bản này.

Luật này còn ảnh hưởng đến tình trạng cư trú của người Nga tại Đức vì Luật cư trú Đức yêu cầu người nước ngoài phải có hộ chiếu hợp lệ khi lưu trú. Không có hộ chiếu, họ không thể gia hạn giấy phép lưu trú, thậm chí đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Dù luật có những ngoại lệ nhất định, ví dụ Cơ quan di cư và tị nạn Đức có thể miễn yêu cầu hộ chiếu trong vòng sáu tháng hoặc cấp giấy thông hành dành cho người tị nạn và người được bảo vệ nhưng chỉ trong phạm vi giới hạn, vấn đề vẫn gây khó khăn không nhỏ cho người Nga đang lưu vong.

Chính quyền Nga thường áp dụng các đạo luật mang tính đàn áp này một cách tùy tiện và không đồng đều, khiến khó xác định chính xác số người bị tác động. Tuy nhiên, về nguyên tắc, bất kỳ công dân Nga nào từng lên tiếng phản đối nhà nước hoặc chiến tranh ở Ukraine, hoặc từng liên quan đến các tổ chức bị cho là “không mong muốn” hay “cực đoan”, đều có thể bị đưa vào tầm ngắm của luật.

Những biện pháp này thể hiện bước đi ngày càng gia tăng của Moskva nhằm cô lập và kiểm soát công dân lưu vong của họ, đồng thời tạo ra rào cản pháp lý và kinh tế nhằm hạn chế sự chống đối từ bên ngoài lãnh thổ Nga.

Việc lập danh sách và phong tỏa tài sản cũng như ngăn cản người Nga sử dụng các dịch vụ nhà nước là một hình thức trừng phạt mới, gây khó khăn hơn cho người lưu vong trong việc duy trì liên lạc và hỗ trợ gia đình hoặc tài sản tại Nga.

Ở khía cạnh quốc tế, luật này sẽ tạo ra thách thức cho các nước nơi người Nga lưu vong đang sinh sống khi phải đối mặt với các yêu cầu phong tỏa tài sản hay hạn chế giao dịch, cũng như tác động đến thủ tục hành chính và hồ sơ cư trú của họ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.