Nguồn gốc bất ngờ của spam, meme và Wikipedia trước khi Internet xuất hiện

Thuật ngữ spam hiện nay thường được dùng để chỉ những thư điện tử không mong muốn hoặc có thể gây phiền toái, nhưng nguồn gốc của từ này thực tế không bắt nguồn từ công nghệ. Vào năm 1978, Gary Truek, một chuyên gia marketing của công ty Digital Equipment Corporation, được xem là người đầu tiên gửi thư điện tử quảng cáo không mời trước trên mạng Arpanet - tiền thân của Internet ngày nay. Tuy nhiên, tên gọi spam lại bắt nguồn từ món thịt hộp đóng trong lon, được sản xuất bởi Hormel Foods từ năm 1937 tại Mỹ. Theo một giả thuyết, tên gọi này là viết tắt của "Shoulder of Pork and Ham" (vai heo và thịt nguội), trong khi một giả thuyết khác cho rằng đây là kết quả của một cuộc thi đặt tên nội bộ công ty.

Món thịt hộp này rất phổ biến trong thời Chiến tranh Thế giới thứ hai nhờ tính tiện lợi và dinh dưỡng, và sau đó trở nên phổ biến rộng khắp thế giới. Năm 1970, nhóm hài kịch nổi tiếng Anh Monty Python đã tạo nên một tiểu phẩm hài xoay quanh món spam, trong đó mọi món ăn đều chứa spam khiến khách hàng không thể tránh khỏi sự hiện diện của loại thực phẩm này. Đoạn tiểu phẩm hài này đã trở thành nguồn cảm hứng để người ta lấy tên spam đặt cho các tin nhắn thư rác không mong muốn trên internet sau này.

Thuật ngữ meme, ngày nay đại diện cho những hình ảnh, video hài hước lan truyền trên mạng xã hội, lại bắt nguồn từ cuốn sách khoa học "The Selfish Gene" (Gen ích kỷ) của nhà sinh học tiến hóa Richard Dawkins xuất bản năm 1976. Dawkins đưa ra khái niệm rằng các gen là đơn vị cơ bản thúc đẩy quá trình tiến hóa tự nhiên, còn con người và các sinh vật khác chỉ là phương tiện để gen tái tạo.

Ông phân biệt hai cách truyền thông tin ở con người: truyền tải sinh học qua gene và truyền tải văn hóa qua bộ não và hệ thần kinh. Để mô tả cách truyền tải văn hóa đó, Dawkins đã sử dụng từ "meme", bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "mímēma" nghĩa là "bắt chước". Ông giải thích rằng meme như một đơn vị di truyền văn hóa truyền từ người này sang người khác giống như gen truyền thông tin sinh học.

Khái niệm này sau đó được phát triển thành các hình thức giải trí số trên mạng xã hội, trong đó các meme thể hiện hài hước hoặc chế giễu các tình huống, nhân vật đời sống thực, góp phần làm phong phú ngôn ngữ mạng hiện đại.

Thuật ngữ Wikipedia vốn được nhiều người nghĩ sinh ra cùng sự phát triển của Internet, nhưng thực tế từ "wiki" có nguồn gốc đặc biệt khác. Từ này bắt nguồn từ tiếng Hawaii nghĩa là "nhanh" hoặc "nhanh chóng", được biết đến từ dịch vụ vận chuyển miễn phí Wiki Wiki Shuttle ở Honolulu, Hawaii, đưa khách từ sân bay đến khách sạn.

Vào đầu những năm 1990, nhà lập trình người Mỹ Ward Cunningham khi ở Hawaii đã thích thú với từ "wiki" và sau đó dùng nó để đặt tên cho dự án trang web cộng tác miễn phí có tên WikiWikiWeb, nhằm phủ định ý tưởng website chỉnh sửa nhanh, dễ dàng. Năm 2001, Wikipedia ra đời dựa trên mô hình này, trở thành bách khoa toàn thư trực tuyến cộng tác lớn nhất thế giới.

Ngôn ngữ Hawaii mà từ wiki xuất phát đã tồn tại khoảng 700-900 năm, lâu trước khi có sự xuất hiện của Internet, minh chứng cho sự đa dạng và chiều sâu của ngôn ngữ trên thế giới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.