Chất liệu sợi nấm sống: Cách mạng thời trang bền vững từ vật liệu sinh học

Một nhóm nhà nghiên cứu Trung Quốc đã công bố công trình về loại vải làm từ nấm giữ được sự sống ngay cả sau khi được tạo thành sản phẩm. Khác biệt với các vật liệu có nguồn gốc nấm trước đây thường bị xử lý chết, loại vải này vẫn có thể tự mọc lại bề mặt, cho phép nó tự làm mới khi bị tổn thương. Điều này hứa hẹn tạo nên sản phẩm thời trang biến đổi linh hoạt, có thể tích hợp các chức năng mới nhờ các vi sinh vật được kỹ thuật sinh học cải tiến.

Vải được hình thành từ mạng sợi nấm (mycelium) – hệ thống các sợi phân nhánh nhỏ xíu tạo thành phần lớn thân nấm. Mặc dù từ lâu mycelium từng được sử dụng làm vật liệu thay thế da, bao bì, cách nhiệt, thậm chí là vật liệu xây dựng, song chúng đều ở trạng thái đã chết sau khi sản xuất, do đó hạn chế khả năng ứng dụng. Vải mycelium sống vẫn giữ nguyên sự sống và tính đàn hồi nhờ được ngâm trong glycerol, một chất làm mềm tự nhiên, giúp vật liệu bền và dẻo mà không bị chết.

Khi được cung cấp đầy đủ dưỡng chất, vải mycelium sẽ mọc lên một lớp sợi tơ nấm mới bóng mượt, giúp phục hồi vải khi có hư hỏng bề mặt. Thêm vào đó, nhóm nghiên cứu còn cấy vi sinh vật được cải tiến gen để tăng các tính năng cho vải. Ví dụ, việc bổ sung nấm men sinh sắc tố cho phép vải thay đổi màu sắc, hoặc loại nấm sản sinh melanin giúp tăng khả năng chống tia UV. Sự cộng hưởng giữa các yếu tố sinh học này làm cho vật liệu có thể phát triển thêm chức năng trong quá trình sử dụng, mang lại nhiều ứng dụng rộng rãi hơn.

Một số chuyên gia ở Đại học Vienna (Áo) đánh giá công trình cho thấy tính khả thi của vật liệu sống trong lĩnh vực dệt may, mặc dù chưa thể khẳng định đây là giải pháp ưu việt hoặc an toàn hơn các loại vải truyền thống. Cấu trúc vải được tạo nên không bằng phương pháp dệt sợi truyền thống mà là phát triển các tấm mycelium dày đặc tự nhiên liên kết thành mặt vải độc lập.

Dù mang lại nhiều ưu điểm, vải mycelium vẫn chưa phải là vật liệu dùng ngay cho trang phục hàng ngày, vì tính bền sinh học chỉ khoảng sáu tuần trước khi phân hủy hoàn toàn. Điều này khiến nó ít phù hợp với các sản phẩm cần độ bền lâu dài như áo khoác mùa đông, song lại rất thích hợp làm vật liệu cho các sản phẩm dùng một lần hoặc công trình tạm thời như triển lãm nghệ thuật hay bao bì sinh học.

Về mặt bảo quản, chất liệu này cần được giữ trong điều kiện cụ thể để tránh bị nhiễm khuẩn. Song khả năng tự làm sạch, chống thấm nước, và thậm chí có thể tạo ra các tính năng cảm biến môi trường hoặc thanh lọc không khí trong tương lai là các đặc điểm nổi bật giúp vải sống này trở thành giải pháp tiềm năng cho ngành thời trang và xây dựng sinh thái.

Thành tựu này được xem như bước đi tiên phong khi sử dụng vật liệu sống kết hợp nhiều ứng dụng trong cùng một nền tảng. Đây là nỗ lực của các nhà khoa học nhằm phát triển vật liệu xanh, đồng thời tạo ra các sản phẩm linh hoạt hơn nhằm giải quyết phần nào những vấn đề liên quan tới ô nhiễm từ ngành công nghiệp thời trang nhanh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.