Ông Trump: Saudi Arabia phải công nhận Israel để thực hiện thỏa thuận năng lượng hạt nhân

Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai tuyên bố rằng thỏa thuận cho phép Saudi Arabia phát triển ngành công nghiệp năng lượng hạt nhân có một điều kiện then chốt: Saudi Arabia phải công nhận chính thức Nhà nước Israel và gia nhập Abraham Accords. Đây là lần đầu tiên ông Trump lên tiếng về thỏa thuận này kể từ khi nó được công bố.

Ông Trump cũng nhấn mạnh rằng theo thỏa thuận, Riyadh sẽ không tiến hành làm giàu uranium, một quá trình có thể được liên tưởng đến khả năng phát triển vũ khí hạt nhân, mà chỉ tập trung vào mục đích năng lượng dân sự. Tổng thống Mỹ khẳng định đây là một thỏa thuận chỉ dành cho ứng dụng không quân sự, tương tự như các thỏa thuận mà Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã từng có.

Việc Mỹ thúc đẩy Saudi Arabia công nhận Israel nằm trong chiến lược ngoại giao trọng điểm của Washington nhằm ổn định và củng cố ảnh hưởng tại Trung Đông. Saudi Arabia, với sức mạnh kinh tế dựa trên nguồn dầu mỏ dồi dào, được xem là một đối tác quyết định đối với chính sách của Mỹ ở khu vực.

Chính quyền của Tổng thống Joe Biden từng mong muốn đạt được bước tiến trong việc bình thường hóa quan hệ giữa Riyadh và Tel Aviv trước khi cuộc chiến ở Gaza bùng phát. Tuy nhiên, Saudi Arabia đã chọn lập trường cứng rắn hơn đối với Israel trong bối cảnh xung đột leo thang.

Trước đây, Riyadh từng tuyên bố họ chỉ công nhận Israel nếu Israel chấp nhận công nhận một quốc gia Palestine – yêu cầu không được chính phủ Netanyahu đáp ứng.

Thông tin về thỏa thuận hạt nhân được công bố mới đây chỉ bao gồm những chi tiết hạn chế và không hề nhắc đến Abraham Accords, điều này gây ra lo ngại tại Israel. Giới chức Israel cảnh báo thỏa thuận có thể kích hoạt một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân tại khu vực Trung Đông dù thỏa thuận chỉ dành cho mục tiêu dân sự.

Israel có một chương trình hạt nhân ngầm nhưng chưa từng chính thức thừa nhận sở hữu vũ khí hạt nhân. Giới chính trị đối lập tại Israel, trong đó có Natalia Bennett và Avigdor Lieberman, lên tiếng chỉ trích thỏa thuận, coi đây là cánh cửa mở để Saudi Arabia phát triển vũ khí hạt nhân và làm giàu uranium.

Saudi Arabia đang đẩy mạnh chuyển đổi kinh tế, đầu tư lớn vào phát triển năng lượng và các lĩnh vực khác để giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Trong thời gian ông Trump làm tổng thống, mối quan hệ giữa Mỹ và Saudi Arabia được tăng cường nhờ quan hệ cá nhân giữa Trump và Thái tử Mohammed bin Salman.

Thái tử Saudi Arabia cũng từng cảnh báo sẽ phát triển vũ khí hạt nhân nếu Iran sở hữu được loại vũ khí này. Ông cũng đã từng phối hợp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan nhằm thuyết phục Mỹ giảm bớt các lệnh trừng phạt đối với Syria sau khi chính quyền Assad suy yếu.

Ông Trump từng đề xuất các quốc gia Arab tham gia Abraham Accords như một điều kiện để kết thúc cuộc chiến với Iran. Dù vậy, thỏa thuận ngừng bắn tạm thời được ký kết mà không có quốc gia Arab nào chính thức gia nhập. Hiện tại, thỏa thuận này đã thất bại khi các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn hàng ngày tại Vùng Vịnh Ba Tư và lan rộng đến Jordan.

Với những diễn biến này, việc Saudi Arabia có công nhận Israel hay không vẫn là nhân tố quyết định đến tính khả thi và hiệu quả của thỏa thuận hạt nhân Mỹ-Saudi Arabia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.