Đề xuất luật kiểm soát tiền tỷ đô trong chính trị Anh gây tranh cãi trước nhiệm kỳ thủ tướng mới

Luật đại diện người dân tạm dừng để xem xét lại khi chính phủ mới lên nắm quyền

Dự luật ‘‘Representation of the People’’ tại Anh dự kiến sẽ thay đổi sâu sắc bộ mặt chính trị nước này, gồm các đề xuất mở rộng quyền bầu cử cho thanh thiếu niên từ 16-17 tuổi và điều chỉnh quy định về đăng ký cử tri. Tuy nhiên, kế hoạch thảo luận về dự luật đã bị hoãn lại để chính phủ của tân thủ tướng Andy Burnham có thêm thời gian đặt dấu ấn chính sách mới.

Việc đình hoãn này diễn ra sau loạt phóng sự của The Guardian về khoản tài trợ 5 triệu bảng từ tỷ phú tiền điện tử Christopher Harborne – người có trụ sở tại Thái Lan, cho cựu chính trị gia Nigel Farage. Farage khẳng định đây là khoản tiền cá nhân, không phục vụ mục đích chính trị, song vấn đề tài trợ lớn trong chính trị Anh đang trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết.

Sự ảnh hưởng ngày càng lớn của các khoản tiền khổng lồ với chính trường Anh

Steve Goodrich, giám đốc nghiên cứu của Transparency International, cảnh báo sự gia tăng đột biến trong các khoản tiền lớn chi phối chính trị Anh đang làm xói mòn nền dân chủ. Chẳng hạn, năm 2025, tỷ phú Harborne từng quyên góp 9 triệu bảng cho đảng Reform – mức tài trợ cá nhân lớn nhất dành cho một đảng ở Anh từ trước đến nay, tương đương số tiền mà một người bình thường phải mất 3.000 năm để tích góp.

Đảng Reform gần đây có nguồn tài trợ chủ yếu từ một số ít nhà tài trợ giàu có, gồm Harborne, Ben Delo, nhà sáng lập một sàn giao dịch tiền điện tử, và Nick Candy – tỷ phú bất động sản. Xu hướng này khiến chính trị Anh ngày càng mang màu sắc ‘‘Mỹ hóa’’ với tiền bạc trở thành tiếng nói quyền lực nhất trong các cuộc cạnh tranh chính trị.

Tỷ lệ đóng góp từ các khoản lớn tăng từ 1% năm 2015 lên hơn 33% vào năm 2024, buộc các đảng phái phải phụ thuộc vào nhóm nhà tài trợ siêu giàu thay vì cử tri và thành viên đảng.

Quy định hiện hành và những đề xuất cải cách đang gây tranh cãi

Việc Chính phủ đã âm thầm nâng mức trần chi tiêu chiến dịch bầu cử lên tới 80% kể từ năm 2023 đã tạo ra vòng xoáy tăng chi tiêu tại các kỳ bầu cử, khiến các đảng phải tìm kiếm các nhà tài trợ siêu giàu để đáp ứng ngân sách khổng lồ. Năm 2024, tổng chi tiêu các đảng trong cuộc tổng tuyển cử đã vượt 90 triệu bảng, mức cao nhất trong lịch sử hiện đại Anh.

Dự luật đặt ra các giới hạn như cấm người dân Anh sống ở nước ngoài quyên góp quá 100.000 bảng mỗi năm, kiểm soát việc sử dụng các công ty bình phong để tài trợ chính trị, và tạm ngừng nhận tiền từ tiền điện tử. Một số nghị sĩ của đảng Lao động muốn nâng mức giới hạn mạnh hơn, bao gồm cấm hoàn toàn quyên góp từ tiền điện tử và giảm đáng kể trần chi tiêu bầu cử.

Song, các giới hạn này vẫn chưa thể ngăn chặn các khoản đóng góp cá nhân cực lớn như của Ben Delo và Harborne cho đảng Reform hay khoản 2 triệu bảng của tỷ phú David Sainsbury dành cho đảng Lao động năm 2023. Việc thiếu trần quy định cho các khoản đóng góp cá nhân đang được xem là điểm yếu lớn nhất của hệ thống tài trợ cho chính trị Anh hiện nay.

Khác biệt về góc nhìn giữa các bên và những so sánh quốc tế

Nghị sĩ Stella Creasy và Alex Sobel đề xuất mức trần đóng góp lần lượt là 100.000 và 1 triệu bảng, tương ứng. Nếu áp dụng đề xuất của Creasy, đảng Reform có thể mất tới 85% nguồn tài trợ vào năm 2025. Tuy nhiên, sự chia rẽ chính trị giữa đảng Bảo thủ và đảng Lao động về quy định tài trợ khiến cơ hội thay đổi khó khăn, bởi mỗi đảng có lợi ích riêng từ hệ thống quyên góp hiện tại.

Tân thủ tướng Andy Burnham được cho là tỏ ý ủng hộ giới hạn chi tiêu chính trị 500.000 bảng trong các email trao đổi với các nhà vận động cộng đồng, dù vẫn chưa rõ chính sách chính thức khi ông nhậm chức. Một số quốc gia như Australia, Italy, Bỉ và Hà Lan đã áp đặt giới hạn tài trợ. Canada thậm chí cấm các doanh nghiệp và công đoàn quyên góp với mức giới hạn cá nhân chỉ là 1.775 đô la Canada mỗi năm.

Việc Anh trở thành nước hiếm hoi ở châu Âu không có giới hạn rõ ràng về tài trợ chính trị khiến Westminster ngày càng xa rời mong đợi chung của cử tri. Người dân Anh đại đa số đều cho rằng tiền lớn đang chi phối quá nhiều chính trường, gây mất niềm tin vào quy trình dân chủ. Chuyên gia Goodrich cũng chỉ ra rằng chỉ có giới hạn nghiêm ngặt mới bảo vệ được nền dân chủ trước sức ép của tiền bạc và phục hồi niềm tin của công chúng.

Các vấn đề thời sự khác nổi bật

Vụ sát hại cựu nghị sĩ Ann Widdecombe đang được cảnh sát điều tra với giả thuyết động cơ chính trị, trong khi căng thẳng Mỹ - Iran gia tăng với các mối đe dọa tấn công mới. Các cuộc điều tra chính thức cũng phát hiện chính phủ cựu thủ tướng Boris Johnson đã lãng phí 10 tỷ bảng trong mua sắm đồ bảo hộ cá nhân thời Covid-19. Trên thế giới, Tòa án Hình sự Quốc tế và các tổ chức khác vẫn là tâm điểm tranh cãi quyền lực và chủ quyền quốc gia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.