Cựu giám đốc Qantas Alan Joyce và số phận của 1.800 nhân viên bị sa thải trái pháp luật

Cuối năm ngoái, cựu CEO Qantas, Alan Joyce, thông báo đã hoàn thành một cuốn sách kể lại quá trình ông lãnh đạo hãng bay quốc gia Australia. Cuốn sách dự kiến ra mắt vào thứ Ba tuần sau. Trong khi đó, hơn 1.800 nhân viên Qantas, chủ yếu là nhân viên mặt đất, phụ trách hành lý và dọn dẹp, vẫn đang chờ đợi hồi kết cho câu chuyện nghề nghiệp của mình – sau khi bị sa thải bất hợp pháp hồi năm 2020 trong đợt tái cơ cấu ngoài dịch COVID-19.

Vụ kiện kéo dài đến Tòa án Tối cao năm 2023 đã chứng minh họ bị sa thải trái luật, nhưng phần lớn người lao động này vẫn chưa nhận được khoản bồi thường hợp pháp của mình do các thủ tục pháp lý phức tạp và sự phản đối kéo dài từ Qantas.

Các nhân viên từng bị sa thải kể lại những hậu quả trong cuộc sống sau gần sáu năm kể từ ngày họ mất việc. Don Dixon, một trong những nhân viên lâu năm, cho biết họ từng coi việc làm tại Qantas là sự ổn định lâu dài và giờ đây cảm thấy bị phản bội. "Đây từng là lực lượng lao động giản dị," Dixon nói. Tuy nhiên, nhóm này đang rơi vào trạng thái chia rẽ với nhiều người mất niềm tin, một số bị tổn thương tâm lý và tức giận cả với công ty lẫn những đồng nghiệp từng đồng hành.

Vào năm ngoái, Tòa án Liên bang đã phán quyết Qantas phải nộp phạt 90 triệu đôla, trong đó 50 triệu được chia cho Công đoàn Lao động Giao thông, cùng với 120 triệu đôla bồi thường cho nhóm nhân viên sa thải trái luật. Khoản bồi thường 120 triệu bao gồm một khoản ứng trước 9.000 đôla mỗi người trong số 1.820 người bị sa thải, phần còn lại sẽ được phân bổ dựa trên từng trường hợp cá nhân, nhưng đến nay tiến trình này vẫn diễn ra chậm chạp.

Chuyên gia Andrew Beer từ Đại học Adelaide nghiên cứu về mất việc đối với lao động phổ thông trong ngành công nghiệp ô tô Australia chỉ ra tình trạng stress nghiêm trọng mà những nhân viên bị sa thải trải qua. Những người này thường chịu tác động xấu cả về sức khỏe tâm thần lẫn thể chất, phần lớn cảm thấy mất mát sâu sắc và có nguy cơ bị rạn nứt các mối quan hệ, thậm chí mất người bạn đời.

Ông Harper từng làm việc 4 năm rưỡi tại Qantas trong vai trò nhân viên dọn máy bay và phụ trách hành lý. Việc mất thu nhập đột ngột khi 63 tuổi khiến ông gặp khó khăn tài chính, phải rút tiền từ quỹ hưu trí để trang trải chi phí sinh hoạt. Harper cũng từng làm cho công ty thuê lao động nhánh Qantas Ground Services (QGS), nơi trả lương thấp hơn so với Qantas, gây ra sự chia rẽ nội bộ trong lực lượng lao động. Ông chỉ trích cách thức quản lý của Alan Joyce và không tin tưởng vào ban lãnh đạo mới. Người kế nhiệm CEO, Vanessa Hudson, mới đây đã xin lỗi và cam kết xây dựng lại niềm tin với nhân viên.

Natalie, cựu nhân viên dọn dẹp, đã bị sa thải khi 54 tuổi và đối mặt với nguy cơ mất chỗ ở vì không trả được tiền thuê nhà. Cô đã nhờ sự giúp đỡ từ đại diện công đoàn để sớm nhận tiền nghỉ việc. Sau nhiều năm thất nghiệp, cuối cùng cô cũng tìm được việc làm ổn định vào năm 2022 trong ngành hàng không. Tuy nhiên, quá trình đền bù kéo dài, do các thủ tục y tế phức tạp từ công ty luật Maurice Blackburn, khiến cô phải đối mặt lại với những ký ức đau buồn.

Người từng phụ trách hành lý Damien Pollard cho biết sau khi mất việc ông đã phải trải qua thời gian dài thất nghiệp và làm nhiều công việc khác nhau trong lĩnh vực vận tải. Ông mô tả cảm giác khó chịu khi phải làm việc chung với những người thay thế mình tại hiện trường cũ và nhận thấy họ mắc nhiều sai sót. Ông cũng nhấn mạnh vấn đề phân biệt tuổi tác vẫn tồn tại trong ngành. Hiện tại, ông làm việc trong ngành vận tải nhưng không còn liên quan đến hàng không.

Alfredo de Vera từng là lái xe cho Qantas, cho biết ông từng tin tưởng công việc này sẽ an toàn. Sau khi bị sa thải, ông phải tìm lại nghề thợ cơ khí và cũng chỉ nhận được việc làm theo kiểu thời vụ. Nhờ thu nhập từ vợ và các con lớn, ông có thể vượt qua giai đoạn thiếu việc làm. Dù là thành viên công đoàn 15 năm, ông chưa nhận được phần bồi thường nào ngoài khoản ứng trước 9.000 đôla. Ông cũng phàn nàn về sự chậm trễ và thiếu hỗ trợ từ công ty luật và công đoàn.

Ông Dixon, từng là giám sát sân đỗ và là đại diện công đoàn cho nhân viên Qantas trên toàn quốc, đã làm việc cho hãng hơn 20 năm trước khi bị sa thải lúc 60 tuổi. Ông chưa tìm được việc làm mới suốt thời gian qua và phải phụ thuộc vào thu nhập từ vợ và đầu tư cá nhân để duy trì cuộc sống. Ông bày tỏ sự thất vọng về việc vụ kiện kéo dài quá lâu mà mọi bên liên quan, bao gồm tòa án, luật sư và công đoàn, đều chưa giải quyết triệt để và khiến người lao động tiếp tục phải chờ đợi.

Khi Qantas tuyên bố thuê ngoài hàng ngàn việc làm vào tháng 11/2020, Công đoàn Lao động Giao thông (TWU) đã khởi kiện ngay lập tức nhằm ngăn chặn động thái này. Công ty dưới thời Alan Joyce đã đấu tranh đến cùng tại tòa, nhưng cuối cùng thua kiện năm 2021 khi Tòa án Liên bang phán quyết việc thuê ngoài có phần động cơ nhằm làm suy yếu đàm phán về tiền lương, vi phạm luật pháp. Quyết định này được Tòa án Tối cao ủng hộ năm 2023.

Thẩm phán Michael Lee khi đó đã chỉ trích gay gắt Qantas vì thái độ kiên quyết nhưng chỉ thể hiện sự hối lỗi nửa vời, và áp mức phạt 90 triệu đôla, trong đó 50 triệu dành cho công đoàn, ngoài khoản bồi thường 120 triệu đồng ý trả trước đó.

Việc xác định số tiền bồi thường cho từng cá nhân trở nên phức tạp vì mỗi trường hợp có hoàn cảnh riêng biệt. Công ty luật Maurice Blackburn cho hay họ phải xem xét 17.500 tài liệu thuế cá nhân tương đương gần 10 tài liệu trên mỗi người để xác minh thông tin. Đồng thời, các tổn thất phi kinh tế như tổn thương tinh thần cũng được đánh giá qua các cuộc kiểm tra y tế độc lập.

Họ khẳng định tiến trình bồi thường theo phán quyết tòa án đòi hỏi hệ thống phức tạp và sự tương tác với từng người lao động bị ảnh hưởng, nên thời gian giải quyết kéo dài hơn dự kiến.