Nhiều trường đại học quốc tế từ bỏ công cụ phát hiện AI do lo ngại về độ chính xác

Vào tháng 1 năm nay, tại Mỹ, tòa án New York quyết định có lợi cho Orion Newby, sinh viên Đại học Adelphi, trong một vụ kiện liên quan đến vi phạm đạo đức học tập. Newby bị cáo buộc sử dụng AI để viết bài luận khi công cụ Turnitin cảnh báo 100% khả năng nội dung do AI tạo ra. Tuy nhiên, những bằng chứng do các công cụ khác cung cấp cho thấy xác suất này là 0%, nhưng trường vẫn giữ nguyên kết luận vi phạm. Tòa án nhận định trường đại học đã không tuân thủ quy trình xử lý kỷ luật và ngăn cản sinh viên được kháng cáo đầy đủ.

Sự việc này nêu bật vấn đề về độ đáng tin cậy của các công cụ phát hiện AI, đồng thời đặt ra nghi vấn về toàn bộ hệ thống đánh giá và giám sát sinh viên hiện nay.

Kể từ khi ChatGPT của OpenAI ra mắt năm 2022, nhiều trường đại học đã áp dụng các phần mềm có chức năng phát hiện AI như GPTZero, Copyleaks và Turnitin nhằm duy trì tính liêm chính trong giáo dục. Tuy nhiên, nghiên cứu tại Đại học Edinburgh Napier trên hơn 6.600 sinh viên ở bảy trường đại học Anh ghi nhận 32% thừa nhận đã sử dụng AI trái phép trong các bài kiểm tra, gây ra áp lực lớn đối với các nhà quản lý.

Phương pháp của các công cụ này thường dựa trên việc phân tích cấu trúc văn bản và nhịp điệu nhằm nhận diện những dấu hiệu không phải do con người tạo ra. Tuy vậy, độ chính xác của chúng, đặc biệt rủi ro phát hiện sai và thiên vị, đang gây tranh cãi gay gắt.

Vanderbilt, Yale, Johns Hopkins, Northwestern University (Mỹ), Đại học Waterloo (Canada), Đại học Cape Town (Nam Phi) hay Curtin University (Australia) là một số trường đã hạn chế hoặc ngừng sử dụng các công cụ phát hiện AI do lo ngại về độ chính xác và những hậu quả từ kết quả báo cáo sai.

Edward Watson, Phó Chủ tịch phụ trách đổi mới số của Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng Mỹ, nhấn mạnh công cụ phát hiện AI có thể gây ra nhiều kết quả dương tính giả và nên chỉ được dùng như một phần tham khảo nhỏ trong các vụ việc vi phạm, không nên xem là bằng chứng chắc chắn.

Annie Chechitelli, Giám đốc sản phẩm của Turnitin, cho rằng công cụ của họ chỉ nên xem là điểm khởi đầu hay một trong nhiều dữ liệu hỗ trợ, không phải bằng chứng cuối cùng. Công ty cũng đã giới thiệu sản phẩm giúp giám sát quá trình viết bài của sinh viên thay vì chỉ dựa trên bản thảo cuối.

Thực tế, nhiều trường đại học đang chuyển hướng tập trung vào thiết kế bài kiểm tra đa dạng hơn, bao gồm các phần thi nói hoặc quy trình làm bài để giảm thiểu lợi dụng công cụ AI. Giáo sư Sam Illingworth thuộc Đại học Edinburgh Napier cho biết dù có bước tiến về đánh giá, nhiều trường vẫn dựa vào công cụ phát hiện AI quá mức.

Judy Williams, Phó hiệu trưởng phụ trách giáo dục tại Queen’s University Belfast, nhận xét công nghệ phát hiện AI còn non kém, tỉ lệ sai sót cao, văn bản do AI tạo ra còn dễ bị chỉnh sửa nên việc phát hiện không đáng tin cậy. Bà cho biết thiết kế bài kiểm tra tốt mới là cách tối ưu để đảm bảo tính công bằng, thay vì chỉ tập trung ngăn chặn sinh viên dùng AI.

Nghiên cứu của Illingworth kiểm tra 163 trường đại học tại Anh chỉ ra rằng hơn 40% trong số đó không có chính sách về AI công khai. Thiếu rõ ràng trong quy định khiến sinh viên lo ngại, theo khảo sát của Higher Education Policy Institute, 42% trong 1.054 sinh viên được hỏi nói họ ngần ngại dùng AI vì sợ bị cáo buộc gian lận sai lầm.

Các báo cáo từ Văn phòng Giải quyết Tranh chấp Giáo dục Đại học Vương quốc Anh cho thấy số vụ vi phạm liên quan đến AI đang tăng, mặc dù số lượng phàn nàn chính thức còn thấp. Giám đốc Adam Waddingham cho rằng các công cụ phát hiện chỉ nên được coi là một phần trong chứng cứ, không phải căn cứ duy nhất để kết luận.

Urszula Lis, thành viên điều hành Liên minh Sinh viên Châu Âu, bày tỏ quan ngại về việc các công cụ hoạt động như một hệ thống đóng, sinh viên không được biết tại sao lại bị kết luận như vậy. Bà cảnh báo không nên coi việc duy trì liêm chính học thuật bằng công cụ phát hiện AI là một hình thức giám sát mang tính trừng phạt.

Thêm vào đó, những công cụ này còn bị tố cáo gây ra nhiều trường hợp dương tính giả đối với sinh viên không nói tiếng Anh bản ngữ, như một nghiên cứu của Stanford năm 2023 đã chỉ ra. Luật sư Joachim Steinberg tại hãng Crowell & Moring cho biết xã hội giáo dục đang vật lộn để xây dựng quy trình xử lý kỷ luật và hướng dẫn rõ ràng phù hợp với tốc độ phát triển nhanh của công nghệ AI.

Ở cấp độ toàn cầu, sự phân tán trong chính sách khiến nhiều sinh viên phải đối diện tình trạng thiếu đồng nhất trong cách áp dụng luật lệ, dẫn đến bất công giữa các quốc gia. Illingworth báo cáo "các chính sách của nhiều trường đại học như công cụ tuân thủ thay vì thúc đẩy tư duy phản biện thực sự".

Để giải quyết tận gốc, chuyên gia cho rằng cần thiết kế bài đánh giá tập trung vào kỹ năng tư duy mà nhà trường muốn kiểm tra, đồng thời có sự minh bạch và sẵn sàng công khai quy định về AI.

Nirmal Thacker, CEO của GradPilot, công cụ AI hỗ trợ ứng viên tuyển sinh đại học, cũng đồng tình với quan điểm mở rộng việc tiếp nhận và công khai sử dụng AI thay vì duy trì sự giám sát nghiêm ngặt.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.