Thực trạng giáo dục nhân văn tại Nigeria: Từ giá trị truyền thống đến thách thức hiện đại

Giáo dục tại Nigeria đang trải qua một cuộc chuyển biến sâu sắc, không đơn thuần là học tập kiến thức mà còn gắn liền với xây dựng nhân cách và định hướng tài chính. Câu nói truyền thống "Biết bạn là ai qua người bạn thân" nay đã được thay thế bằng "Cho tôi biết bạn học ngành gì, tôi sẽ biết bạn sẽ đi đến đâu" như một biểu hiện thực tế về tầm quan trọng của ngành học trong thành công cá nhân. Các câu hát trẻ em cũng được điều chỉnh để nhấn mạnh các nghề thuộc lĩnh vực khoa học, thể hiện mong muốn xã hội về những ngành có ứng dụng thực tiễn và tiềm năng sinh lời cao. Trong khi các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) trở thành lựa chọn ưu tiên thì ngành nhân văn dần bị xem nhẹ và sinh viên trong lĩnh vực này ngày càng khó tìm kiếm cơ hội phát triển.

Sinh viên theo học các ngành nhân văn thường đối diện với sự so sánh bất lợi so với bạn bè theo học STEM hoặc các ngành nghề kỹ thuật khác. Mặc dù có nhiều sinh viên tài năng trong các ngành nhân văn và pháp lý, song cơ hội nghề nghiệp và học tập nâng cao, đặc biệt trong ngành luật, luôn khan hiếm do sự cạnh tranh gay gắt. Nhiều sinh viên phải tham gia kỳ thi tuyển đại học đại trà nhiều lần để có thể chen chân vào các trường đào tạo ngành phổ biến hơn. Trong khi đó, các giảng viên ngành nhân văn không chỉ cần trình độ chuyên môn mà còn phải có năng lực vận động, đàm phán để thăng tiến trong môi trường giáo dục, khiến sự phát triển của ngành phụ thuộc nhiều vào các yếu tố phi chuyên môn.

Người làm kinh doanh tại Nigeria nhận thấy các ngành nghề có nhu cầu lớn, như công nghệ thông tin, y tế, và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), là lĩnh vực đầy tiềm năng và lợi nhuận. Các ngành này được quảng bá rộng rãi không chỉ phục vụ phát triển quốc gia mà còn tạo điều kiện cho các doanh nhân phát triển sự nghiệp. Sinh viên đổ xô vào các trường đào tạo ngành điều dưỡng, công nghệ máy tính khi tin tưởng tương lai thuộc về những người xây dựng công nghệ mới. Từ đó, sự kính trọng với những người giữ gìn giá trị văn hóa và lịch sử của đất nước giảm sút đáng kể.

Tại Nigeria, các ngành như kỹ thuật phần mềm, an ninh mạng, khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo không chỉ là các ngành học mà còn được coi như sự thay thế cho các ngành truyền thống. Điều này đặt ra câu hỏi về bản chất thực sự của giáo dục khi kiến thức cổ điển bị đánh giá thấp để nhường chỗ cho các phát kiến hiện đại. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh việc kết hợp hài hòa giữa kiến thức nhân văn và công nghệ mới là con đường phát triển bền vững, giúp bảo tồn văn hóa, định hình ý nghĩa và góp phần xây dựng nền tảng quốc gia mạnh mẽ hơn.

Giáo dục nhân văn cần vượt ra ngoài phạm vi dạy kiến thức thuần túy để hướng tới đào tạo kỹ năng thực hành, giúp sinh viên không chỉ biết mà còn làm được. Chương trình học nên được cập nhật phù hợp với thực tế và nhu cầu xã hội, giải quyết những vấn đề con người đang phải đối mặt thay vì chỉ trình bày lý thuyết. Sự tham gia của công nghệ, đặc biệt là AI, cần được xem như một công cụ bổ trợ, không phải là mối đe dọa đối với tri thức truyền thống. Sự phát triển của đất nước phụ thuộc vào sự đa dạng và phối hợp giữa các ngành nghề, không chỉ là công nghệ mà còn là sự tinh thông về văn hóa, lịch sử và nghệ thuật.

Ola, chuyên gia truyền thông, viết từ Lagos

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.