Đại sứ Mỹ Mike Huckabee gọi các vụ tấn công của người định cư ở Bờ Tây là hành vi khủng bố

Huckabee dành khoảng hai giờ tại Turmus Ayya, thị trấn Palestine ở khu vực Ramallah đã nhiều lần trở thành điểm nóng của bạo lực do người định cư. Reuters và AFP cho biết ông gặp các cư dân Palestine mang quốc tịch Mỹ, trong đó có những gia đình có người thân thiệt mạng hoặc tài sản bị tấn công. Một số cư dân mô tả nhà cửa bị đập phá, đất đai khó tiếp cận và cảm giác bất an kéo dài.

Turmus Ayya có một cộng đồng Palestine - Mỹ đặc biệt lớn. Reuters dẫn thông tin địa phương nói khoảng 80% cư dân có quốc tịch Mỹ. Điều đó khiến chuyến thăm của đại sứ không chỉ là vấn đề ngoại giao với Israel mà còn liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ lãnh sự của Washington đối với công dân Mỹ ở nước ngoài.

Huckabee nói đại sứ quán không có quyền điều tra tội phạm, nhưng có thể yêu cầu chính phủ sở tại giải quyết những vụ việc không thể bị bỏ qua. Ông cho rằng người dân trong các cộng đồng này có quyền sống trong mức độ an toàn bình thường và chính phủ có trách nhiệm bảo đảm điều đó.

Điểm gây chú ý nhất là Huckabee sử dụng từ “terror” và “terrorists” đối với những người định cư thực hiện bạo lực. Đây là cách gọi mạnh, đặc biệt khi xuất phát từ một đại sứ Mỹ vốn có lịch sử ủng hộ phong trào định cư Israel và thường dùng tên Kinh Thánh Judea and Samaria để nói về Bờ Tây.

Ông nêu ví dụ về việc chiếm tài sản không thuộc về mình, đốt xe, phóng hỏa nhà thờ Hồi giáo, xâm nhập nhà dân và viết graffiti.

Theo Huckabee, những hành vi như vậy vượt ra ngoài phạm vi tội phạm thông thường và trở thành hành động nhằm gieo sợ hãi. Ông nói người thực hiện phải chờ đợi “severe consequences”.

Đại sứ đồng thời nhấn mạnh những người bạo lực chỉ là một thiểu số nhỏ trong cộng đồng người định cư. AFP dẫn lời ông ước tính có thể chỉ vài trăm người chịu trách nhiệm, nhưng “vài trăm vẫn là quá nhiều”. Cách diễn đạt này vừa lên án hành vi, vừa tránh quy trách nhiệm tập thể cho hơn nửa triệu người Israel sống trong các khu định cư tại Bờ Tây.

Chuyến thăm diễn ra sau nhiều tuần bất ổn. AP cho biết tại Qusra, người định cư từng bao vây một số ngôi nhà, trong đó có nhà của một người Palestine mang quốc tịch Mỹ. Tại Bazariya, cư dân nói một nhà thờ Hồi giáo bị đốt và trên tường xuất hiện graffiti nhắc trực tiếp đến Huckabee. Đại sứ sau đó phản ứng rằng những người viết thông điệp ấy vô tình đã thừa nhận bản chất hành vi của mình.

Reuters ghi nhận bạo lực của người định cư và nhận thức rằng chính quyền Israel chưa hành động đủ mạnh đang nhận ngày càng nhiều chỉ trích quốc tế. Chính phủ Israel đã lên án một số vụ việc. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gần đây gọi những người gây rối là một “nhóm nhỏ”, còn Bộ Ngoại giao Israel mô tả các hành vi bạo lực là đáng hổ thẹn.

Tranh luận lớn hơn nằm ở thực thi pháp luật. Các tổ chức nhân quyền từ lâu cáo buộc việc điều tra và truy tố bạo lực của người định cư không tương xứng với mức độ sự việc. Israel phản bác nhiều cáo buộc quốc tế về chính sách của mình và nhấn mạnh các thách thức an ninh tại Bờ Tây, nơi các vụ tấn công của người Palestine nhằm vào người Israel cũng đã xảy ra. Chính vì vậy, việc áp dụng cùng một chuẩn mực pháp luật cho bạo lực từ mọi phía có ý nghĩa đặc biệt.

Huckabee không công bố một cơ chế mới hay gói biện pháp cụ thể trong chuyến thăm. Ông cũng nói khả năng của đại sứ quán có giới hạn. Tuy nhiên, việc một nhà ngoại giao Mỹ có quan điểm thân Israel mạnh mẽ trực tiếp gặp người Palestine - Mỹ và gọi bạo lực của những người định cư cực đoan là khủng bố tạo ra một tín hiệu chính trị đáng chú ý.

Thông điệp cốt lõi không cần phụ thuộc vào lập trường về biên giới, khu định cư hay giải pháp chính trị cuối cùng. Một người đốt nhà, phá tài sản, tấn công dân thường hoặc chiếm đất bằng bạo lực phải chịu điều tra và trách nhiệm pháp lý. Nếu nguyên tắc này được áp dụng nhất quán, nó có thể giúp giảm cảm giác rằng căn tính của thủ phạm hoặc nạn nhân quyết định cách luật pháp phản ứng.

Đối với người dân Turmus Ayya, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi trong đời sống thực tế: có thể về nhà an toàn, tiếp cận đất đai, thu hoạch ô liu và tin rằng khi xảy ra tấn công sẽ có cơ quan điều tra. Ngoại giao chỉ có giá trị lâu dài khi những tuyên bố mạnh mẽ được chuyển thành những cơ chế bảo vệ có thể cảm nhận được trong cuộc sống hàng ngày.