Unesco công nhận di tích Sebastia là Di sản Thế giới nhưng cảnh báo nguy cơ bị Israel chiếm đoạt

Ngày 26/5, Unesco chính thức công bố di tích Sebastia, tọa lạc tại vùng Bờ Tây, Palestine, là Di sản Thế giới. Khu di tích này có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ thế kỷ IX - VIII trước Công nguyên, từng là thủ đô của Vương quốc cổ Israel với tên gọi Samaria. Dưới thời La Mã, vua Herodes I đã tái thiết và đổi tên thành Sebaste. Qua thời kỳ các thập tự chinh, một nhà thờ lớn được xây trên nền nhà thờ Byzantine trước đó, nơi còn lưu giữ hài cốt của thánh John Baptist. Sau khi bị chiếm đóng bởi các đế chế Hồi giáo và Ottoman, khu vực này trở thành một phần thuộc Đế quốc Ottoman từ thế kỷ XVI.

Quyết định vinh danh Sebastia được đưa ra trong kỳ họp của Ủy ban Di sản Thế giới tại thành phố Busán, Nam Hàn, sau nhiều giờ tranh luận và một số quốc gia không đồng thuận nhưng không phản đối chính thức bằng bỏ phiếu. Đại diện Palestine tại cuộc họp đã bày tỏ niềm vui mừng với quyết định này, gọi đây là thời khắc lịch sử đối với Sebastia và Palestine nói chung.

Bên cạnh việc công nhận di tích, Unesco cũng đưa Sebastia vào danh sách Di sản Thế giới có nguy cơ bị đe dọa, xuất phát từ kế hoạch của Israel nhằm tịch thu khoảng 180 hécta khu vực đồi akropolis và các vùng phụ cận để xây dựng Công viên Quốc gia Samaria, phục vụ phát triển du lịch cho người Israel trong vùng lãnh thổ bị chiếm đóng này.

Chương trình này được hỗ trợ bằng ngân sách vượt 9 triệu euro, đồng thời bổ sung thêm 46 triệu euro dành cho các hoạt động khảo cổ học ở toàn bộ Bờ Tây. Từ tháng 5/2025, Bộ Di sản Israel đã bắt đầu khai quật tại khu vực này thông qua một cơ quan thuộc Chính quyền Dân sự Israel, đơn vị quản lý Bờ Tây, nhưng không có sự phối hợp với chính quyền Palestine, làm dấy lên nhiều quan ngại về quyền sở hữu đất đai và sự hợp tác trong bảo tồn di tích.

Việc chia cắt quyền kiểm soát khu vực Sebastia theo Thỏa thuận Oslo II năm 1995 khiến khu vực này trở thành điểm nóng giữa các quyền lực. Khu vực được chia thành ba phân vùng: khu A do quân đội và chính quyền Palestine kiểm soát, khu B do Palestine quản lý hành chính nhưng Israel kiểm soát quân sự, và khu C thuộc quyền kiểm soát hoàn toàn của Israel, trong đó Sebastia nằm chủ yếu ở khu C.

Đại diện phía Israel phản đối quyết định của Unesco, nhấn mạnh sự liên kết vĩnh viễn của dân tộc Do Thái với vùng đất Israel và cho rằng không một nghị quyết nào có thể thay đổi điều này. Ngược lại, Palestine kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ việc bảo vệ di sản và quyền sở hữu của người Palestine đối với vùng đất nói trên.

Di tích Sebastia ghi dấu nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng, từ thời vương quốc Israel cổ đại, qua thời đế quốc La Mã và Byzantine, đến các triều đại Hồi giáo và Ottoman. Các công trình kiến trúc còn lại bao gồm thành lũy, nhà thờ, và đền thờ gắn liền với những nhân vật tiêu biểu như thánh John Baptist – người có tầm ảnh hưởng tôn giáo sâu rộng.

Bên cạnh Sebastia, Unesco cũng đã đưa các lâu đài trên núi Amel tại miền Nam Liban vào danh sách Di sản Thế giới có nguy cơ bị đe dọa do các cuộc không kích của Israel trong bối cảnh căng thẳng xung quanh vụ xung đột giữa Israel và phong trào Hezbollah. Những địa điểm như lâu đài Beaufort, Toron, Dubieh, Maron và Chama được đánh giá là các công trình kiến trúc quân sự đặc sắc, phản ánh sự giao lưu văn hóa và phát triển kiến trúc phòng thủ tại khu vực Trung Đông thời Trung cổ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.