Kỷ lục mới không chỉ là câu chuyện ở cây xăng
Theo dữ liệu giá bán lẻ được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ cập nhật từ AAA, diesel trung bình toàn quốc đã lên khoảng 5,85 USD mỗi gallon vào đầu tháng 9. Mức này cao hơn đỉnh từng ghi nhận trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine. Reuters cho biết giá diesel đã tăng hơn 55% kể từ khi cuộc xung đột hiện nay liên quan Iran bùng phát vào cuối tháng 2.
Diesel là huyết mạch của vận tải hàng hóa đường bộ, nông nghiệp, xây dựng và nhiều hoạt động công nghiệp. Vì vậy, diesel tăng giá có sức lan tỏa rộng hơn cảm giác của một người lái xe khi đổ đầy bình.
AP ghi nhận nhiều doanh nghiệp vận chuyển đã phải điều chỉnh phụ phí nhiên liệu. Chi phí logistics cao kéo dài có thể dần được chuyển vào giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Với những doanh nghiệp nhỏ có biên lợi nhuận mỏng, khả năng hấp thụ cú sốc càng hạn chế. Với các doanh nghiệp vận tải chạy quãng đường dài, chỉ một thay đổi nhỏ trong giá mỗi gallon cũng có thể trở thành khoản chi đáng kể khi nhân lên trên hàng nghìn chuyến xe.
Vì sao nhiên liệu tinh chế đang căng hơn cả dầu thô
Giá dầu thô tăng là một phần của câu chuyện, nhưng nút thắt đáng chú ý nằm ở thị trường nhiên liệu tinh chế. EIA cho biết giá Brent đã vượt 100 USD mỗi thùng trong dữ liệu ngày 3 tháng 9, trong khi chênh lệch giữa giá dầu thô và giá sản phẩm sau lọc dầu, thường gọi là crack spread, cũng ở mức rất cao.
Eo biển Hormuz giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng thế giới. Khi an ninh hàng hải suy giảm, tàu chở dầu và nhiên liệu đối mặt với rủi ro lớn hơn, dòng vận chuyển chậm lại và chi phí bảo hiểm tăng. Reuters cho biết lưu lượng qua Hormuz vẫn thấp hơn mức bình quân trước đó, dù hoạt động vận chuyển chưa hoàn toàn dừng lại.
Các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở lọc dầu Nga cũng làm giảm nguồn sản phẩm tinh chế có thể đi ra thị trường quốc tế. Khi nhiều điểm cung ứng cùng bị ảnh hưởng, các nhà máy lọc dầu tại Mỹ có động lực tăng công suất, nhưng sản lượng bổ sung không thể ngay lập tức bù những khoảng trống toàn cầu.
Từ xe tải đến bàn ăn, sức ép có thể lan rộng
Tác động đáng lo nhất của diesel đắt đỏ không nằm ở một con số kỷ lục mà ở khả năng nó kéo dài. Nông dân bước vào mùa thu hoạch cần nhiên liệu cho máy móc và vận chuyển. Người dân vùng Đông Bắc Mỹ còn chuẩn bị cho mùa đông, trong khi dầu sưởi có quan hệ chặt chẽ với diesel và cũng đang chịu áp lực giá.
Nếu chi phí năng lượng duy trì ở mức cao, bài toán lạm phát có thể trở nên khó xử hơn. Giá nhiên liệu đi qua nhiều tầng của nền kinh tế, từ sản xuất, kho bãi, vận tải đến giao hàng cuối cùng. Những gia đình có thu nhập thấp thường cảm nhận rõ hơn vì thực phẩm, đi lại và sưởi ấm chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách.
Tuy vậy, thị trường đang phản ứng. Các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng, Trung Quốc duy trì xuất khẩu nhiên liệu tinh chế trong bối cảnh biên lợi nhuận quốc tế hấp dẫn, còn chính phủ và doanh nghiệp nhiều nước tìm cách bảo đảm tuyến vận chuyển. Những phản ứng này có thể giảm áp lực, nhưng chưa thể xóa ngay rủi ro khi nguồn cung vẫn phụ thuộc vào các điểm nghẽn địa chính trị.
