Khủng hoảng Eo biển Ormuz và Bab el-Mandeb đe dọa thương mại toàn cầu, gia tăng bất ổn năng lượng

Những cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền qua lại tại hai eo biển chiến lược Ormuz và Bab el-Mandeb đã làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải biển quốc tế, gây áp lực lớn lên thương mại và lưu thông năng lượng toàn cầu. Do lo ngại về an toàn, các công ty bảo hiểm và doanh nghiệp vận tải hầu như tránh làm việc trong khu vực này, khiến cho dòng chảy dầu mỏ và khí đốt tự nhiên gặp khó khăn.

Giá dầu Brent hiện đã vượt mức 100 USD mỗi thùng, còn giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng trở lại mức cao nhất từ tháng Hai, tác động trực tiếp đến các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Đặc biệt, những nền kinh tế không chỉ đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung mà còn phải chịu thêm chi phí tăng cao trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang.

Theo chuyên gia địa chính trị và năng lượng Guillermo Koutoudjian, Bab el-Mandeb vốn đóng vai trò như một "van xả áp" cho tuyến vận chuyển dầu mỏ đến châu Á. Tuy nhiên, sự gia tăng các vụ tấn công nhằm vào tàu liên quan đến Ả Rập Xê Út đã làm dấy lên lo ngại về an ninh khu vực này, từ đó gây thêm căng thẳng cho thị trường dầu toàn cầu.

Ông Koutoudjian nhấn mạnh, sự kết hợp của các mối đe dọa tại hai eo biển trọng yếu đã tạo ra áp lực mạnh lên thị trường toàn cầu, đồng thời làm rõ sự mong manh và phụ thuộc của nền kinh tế thế giới vào các khu vực bất ổn ở Trung Đông.

Chuyên gia này cũng đánh giá, những biến động tại Ormuz và Bab el-Mandeb đã khiến giá dầu và khí tự nhiên hóa lỏng tăng cao, làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng đối với nhiều quốc gia. Dù vậy, hiệu quả tác động có sự khác biệt tùy theo từng vùng lãnh thổ.

Cụ thể, Argentina đã giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu LNG so với trước đây. Trong khi trước đây quốc gia này từng cần đến 80 tàu nhập khẩu khí, thì năm nay chỉ nhập từ 18 đến 20 tàu. Đồng thời, sản lượng dầu khí nội địa tại mỏ Vaca Muerta và lượng xuất khẩu dư thừa đã giúp Argentina giảm áp lực lên ngân sách quốc gia.

Ngược lại, các nền kinh tế phải nhập khẩu năng lượng với giá đắt đỏ đang gặp nhiều khó khăn, bởi tăng chi phí không chỉ ảnh hưởng đến các nước thuần nhập khẩu mà còn đến các quốc gia tự sản xuất năng lượng nhưng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch có giá biến động theo thị trường quốc tế.

Việc Mỹ và Ả Rập Xê Út ký kết thỏa thuận hạt nhân đã đặt ra nhiều câu hỏi về mục tiêu thực sự của hợp tác này. Chuyên gia Koutoudjian nhận định mặc dù thỏa thuận này được trình bày với mục đích hòa bình, nhưng vẫn tồn tại những nghi ngại liên quan đến khả năng chuyển hướng sang chương trình vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Ông giải thích rằng để phục vụ cho các nhà máy điện hạt nhân như trung tâm Atucha I và II ở Argentina, mức làm giàu uranium ở khoảng 2,5% - 3% là đủ. Tuy nhiên, nếu mức độ làm giàu uranium tăng lên 60% sẽ đặt quốc gia đó gần với khả năng sản xuất vật liệu hạt nhân cho vũ khí.

Kinh nghiệm của Iran cho thấy quyền phát triển chương trình hạt nhân dân sự có thể kéo theo các biện pháp trừng phạt và giám sát quốc tế nghiêm ngặt do nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. Mặc dù các hiệp ước quốc tế hướng tới ngăn chặn sự lan rộng của vũ khí hạt nhân, nhưng nhiều quốc gia như Triều Tiên, Pakistan và Ấn Độ đã phát triển kho vũ khí ngoài khung pháp lý của Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân.

Koutoudjian cho rằng các nước sản xuất dầu khí nên đa dạng hóa nguồn năng lượng để giảm rủi ro sự cố chính trị ảnh hưởng đến nền kinh tế. Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đang tìm kiếm năng lượng hạt nhân nhằm giảm bớt phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch, vừa để đáp ứng yêu cầu về khí hậu vừa nâng cao an ninh năng lượng.

Năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời và gió hiện có chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với các nhà máy phát điện chạy bằng khí tự nhiên tại nhiều quốc gia. Đặc biệt, sự đổi mới công nghệ do Trung Quốc thúc đẩy đã làm giảm giá vốn cho các dự án năng lượng tái tạo, mở rộng khả năng tiếp cận trên toàn cầu.

Chuyên gia nhấn mạnh rằng lý do phát triển năng lượng sạch không chỉ nằm ở yếu tố môi trường mà còn bởi chi phí thấp và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu đắt đỏ.

Ở châu Âu, năng lượng hạt nhân đang ngày càng được coi trọng như một giải pháp ứng phó với khủng hoảng năng lượng. Ủy ban Châu Âu đã đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các lò phản ứng nhỏ mô-đun, dù hiện chưa có đơn vị nào đưa vào vận hành thương mại.

Trong khi đó, Trung Quốc, Nga và Ấn Độ đang tiến triển trong xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới. Mỹ cũng đang cố gắng phục hồi ngành năng lượng hạt nhân dân sự do nhiều nhà máy hiện tại đã hoạt động lâu năm và cần nâng cấp hoặc thay thế.

Hiện nay, năng lượng hạt nhân chiếm khoảng 20% tổng sản lượng điện tại Mỹ, tuy nhiên khí tự nhiên vẫn chiếm tỷ trọng lớn hơn với trên 40%. Thách thức đặt ra là kéo dài thời gian hoạt động các nhà máy hiện có và phát triển các công nghệ mới hiệu quả hơn.

Nguy cơ tại các eo biển chiến lược Ormuz và Bab el-Mandeb đang làm dấy lên cảnh báo về sự gián đoạn thương mại và năng lượng trên toàn cầu, đồng thời thúc đẩy các nước tìm kiếm giải pháp đa dạng hóa năng lượng và đổi mới công nghệ để tăng cường an ninh và ổn định kinh tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.