Khủng hoảng eo biển Hormuz thúc đẩy doanh nghiệp điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu

Ngày càng gia tăng căng thẳng ở eo biển Hormuz giữa Iran và các cường quốc quốc tế đã khiến nhiều doanh nghiệp phải rà soát lại các tuyến vận chuyển và cơ cấu chuỗi cung ứng của mình. Các cuộc xung đột lặp đi lặp lại tại khu vực quan trọng này đã làm gián đoạn hoạt động thương mại toàn cầu vốn dựa nhiều vào tuyến đường biển chiến lược này.

Thông báo xây dựng cảng mới của DP World tại bờ biển phía đông Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) nhằm tạo ra tuyến vận tải thay thế, tránh lệ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz, phản ánh xu hướng tất yếu trong việc đa dạng hóa lộ trình xuất nhập khẩu và giảm thiểu nguy cơ gián đoạn. Đây được xem là phản ứng trực tiếp trước những bất ổn kéo dài do căng thẳng chiến tranh với Iran.

Mới đây, Mỹ công bố mức thuế quan mới áp dụng cho 60 quốc gia, củng cố nhận định rằng rào cản thương mại không chỉ là hiện tượng tạm thời mà đang trở thành yếu tố cố hữu trong nền kinh tế toàn cầu. Tổng thống Donald Trump còn tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Iran, đẩy mối quan hệ hai nước ngày càng căng thẳng hơn, dẫn đến nguy cơ biến đổi căn bản các chuỗi cung ứng và luồng hàng hóa trên thế giới.

Khu vực Vùng Vịnh vốn được kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư cho sản xuất và lắp ráp, tạo thành trung tâm chuỗi cung ứng mới của thế giới, nay phải đối mặt với sự hoài nghi lớn do những gián đoạn liên tiếp tại eo biển Hormuz. Điều này đã ảnh hưởng sâu rộng đến chiến lược kinh doanh và đầu tư của các doanh nghiệp trên toàn cầu.

Từ đại dịch Covid-19, cuộc chiến Ukraine đến các chính sách thuế mới của Mỹ, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tiếp phải đối mặt với các cú sốc chưa từng có. Các công ty phải tăng cường lập kế hoạch kịch bản vì không thể dựa vào tình hình thị trường ổn định trong tương lai gần.

Ví dụ ngành dược phẩm đã có phản ứng khác nhau trước tình trạng gián đoạn tại vùng eo biển. Một số công ty nhanh chóng tìm nguồn cung ứng y tế thay thế để đối phó với chi phí tăng cao và thiếu hụt hàng tồn kho, trong khi những doanh nghiệp khác đã chủ động phân bổ kho và sản xuất tại nhiều quốc gia nhằm giảm thiểu rủi ro.

Đơn cử như Lego, thương hiệu đồ chơi của Đan Mạch, đã mở rộng sản xuất trên nhiều châu lục gồm châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ trong thập kỷ qua. Việc đa dạng hóa vị trí sản xuất không chỉ đưa hàng hóa đến gần hơn thị trường tiêu thụ mà còn làm giảm thiểu rủi ro khi một khu vực phải đối mặt với sự cố hay gián đoạn cung ứng.

Tuy nhiên, việc thiết kế lại mạng lưới sản xuất không thể thực hiện trong một sớm một chiều bởi mỗi nhà máy hay mạng lưới sản xuất đều đòi hỏi nhiều năm để xây dựng và tái cấu trúc. Thời gian tồn tại của một chiến lược chuỗi cung ứng hiện nay thậm chí có thể kéo dài hơn cả kế hoạch kinh doanh mà nó hỗ trợ.

Trước đây, các chuỗi cung ứng được tối ưu chủ yếu để giảm chi phí tối đa. Nhưng hiện nay, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp phải cân nhắc giữa tiết kiệm chi phí và khả năng giữ doanh thu, thị phần khi chuỗi cung ứng gặp gián đoạn buộc khách hàng chuyển sang lựa chọn khác. Một chuỗi cung ứng tinh gọn không đồng nghĩa với chuỗi cung ứng hiệu quả và bền vững.

Ví dụ điển hình là ngành sản xuất chip bộ nhớ AI, một nguyên liệu tưởng chừng luôn có sẵn nay trở thành hạn chế lớn. Các công ty như Apple phải đặt hàng nguồn cung từ rất sớm và thậm chí công bố sẽ tăng giá sản phẩm do chi phí nguyên liệu tăng cao. Điều này cho thấy nguồn cung không còn đơn thuần là vấn đề mua bán mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh then chốt.

Do đó, các giám đốc điều hành hiện phải đánh giá lại nhiệm vụ của bộ phận chuỗi cung ứng khi không chỉ là cắt giảm chi phí, mà còn là duy trì nguồn doanh thu khi xảy ra khủng hoảng. Một nhà máy xây dựng tại địa điểm có chi phí cao hơn có thể mang lại lợi nhuận lớn hơn nếu nó đảm bảo được việc vận chuyển hàng hóa trong những thời điểm căng thẳng địa chính trị.

Nhiều doanh nghiệp vẫn e ngại việc tái định vị sản xuất do đòi hỏi cam kết đầu tư dài hạn, trong khi khủng hoảng chính trị thường bị xem là tạm thời. Tuy nhiên, các Hội đồng quản trị ngày càng phải thận trọng hơn trong việc chấp nhận rủi ro từ việc không hành động.

Giáo sư Carlos Cordon, chuyên gia chiến lược và quản lý chuỗi cung ứng tại IMD, nhấn mạnh: doanh nghiệp nên cân nhắc câu hỏi cơ bản liệu có đang tiết kiệm từng đồng mà cuối cùng lại mất đi hàng triệu đô la do những gián đoạn không được dự phòng. Lời khuyên là cần sớm thiết kế lại chuỗi cung ứng để tránh rủi ro lớn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và không ổn định hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.