Amir Gudarzi và hành trình sáng tạo trên sân khấu Áo và Đức

Amir Gudarzi nổi bật trong cộng đồng nghệ sĩ và trí thức tại Vienna nhờ phong cách điềm tĩnh nhưng sâu sắc. Xuất thân là con của một gia đình chạy trốn khỏi chế độ Hồi giáo cực đoan ở Iran, ông từng khiến gia đình phải rời bỏ đất nước vì nguy cơ bị đe dọa. Gudarzi dùng tiếng cười để làm sáng tỏ những nghịch lý và ràng buộc của thế giới, biến nó thành một loại "nhà tù" xã hội và văn hóa đối với nhiều người di cư như ông.

Ông kể lại câu chuyện về sự nhầm lẫn giữa "Austria" và "Australia" sau khi gia đình ông đến nước ngoài, một trò đùa nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu xa về giới hạn ràng buộc và những hoàn cảnh bất đắc dĩ trong cuộc sống lưu vong.

Gudarzi hiện là một trong những nhà viết kịch tiếng Đức được biết đến nhiều nhất trong thế hệ của mình, nhận nhiều giải thưởng uy tín như Giải Kleist, giải Christian-Dietrich-Grabbe và Hermann Hesse. Ông đã trở thành nhà văn tại Nhà hát Quốc gia Mannheim và được mời tham dự nhiều sự kiện văn hóa uy tín tại Đức, nơi ông cũng cảm nhận sự đón nhận tích cực hơn so với Áo.

Dù vậy, ông không hối tiếc khi chọn định cư và sáng tác tại Áo, bởi với ông, tiếng Đức Áo mang đến cách diễn đạt gần gũi và giàu cảm xúc hơn so với tiếng Đức chuẩn. Các tác phẩm của ông, như vở kịch "Häuslfrau" phản ánh sự giao thoa tôn giáo, văn hóa và thân phận con người, mang đậm ảnh hưởng của truyền thống sân khấu Áo.

Từ nguồn cảm hứng nơi nhà hát nhỏ Drachengasse, Gudarzi được bổ nhiệm làm nhà viết kịch tại Schauspielhaus Wien từ năm 2027, trở thành người nối tiếp những tên tuổi lớn như Werner Schwab. Tuy nhiên, ông cảnh báo về tình trạng cắt giảm ngân sách dành cho sáng tác kịch đương đại, điều có thể làm suy yếu khả năng phản ánh và đối thoại xã hội của sân khấu.

Ông nỗ lực tạo ra không gian nghệ thuật gắn kết ngôn ngữ và tư tưởng, khai thác sâu các lớp nghĩa bên dưới bề mặt câu chuyện để phản ánh những vấn đề hiện tại, ví dụ như bằng tác phẩm "Wonderwomb" về sự lệ thuộc nhiên liệu hóa thạch được lấy từ góc nhìn của chính dầu mỏ.

Những năm gần đây, các tiếng nói nghệ thuật của cộng đồng di cư tại Áo bắt đầu được ghi nhận dù còn hạn chế và đến muộn so với Đức. Tại Đức, nhà hát Maxim Gorki tại Berlin dưới sự dẫn dắt của Shermin Langhoff đã trở thành sân khấu quan trọng cho các tác giả đại diện cho cộng đồng mới, trong đó có cả Gudarzi.

Giám đốc sân khấu Salzburg Landestheater, Nuran David Calis, người có gốc gác đa dạng, cũng đã hợp tác cùng Gudarzi trong dự án biến tấu lại tác phẩm kinh điển "Die Perser" của Aischylos, nhằm thay đổi cách nhìn nhận truyền thống về Đông Tây và vấn đề văn hóa "Othering" (xen lẫn). Gudarzi mong muốn phá vỡ định kiến và khẳng định sự gắn kết lịch sử - văn hóa giữa các nền văn minh.

Tác phẩm "Die Erfindung des Paradieses" (Sự sáng tạo ra thiên đường) của Gudarzi khai thác chủ đề về hình ảnh thiên đường trong văn hóa Ba Tư, sự bình đẳng giới và tự do trong lịch sử cổ đại mà ông cho rằng bị đánh giá sai lệch trong phương Tây. Ông so sánh bi kịch lịch sử của người Ba Tư trong tác phẩm của Aischylos với tình hình hiện đại của phong trào "Phụ nữ, cuộc sống, tự do" tại Iran, một cuộc đấu tranh bất khuất đang bị đàn áp thảm khốc.

Bản thân Gudarzi cũng từng tham gia biểu tình cho tự do tại Iran và phải chịu cảnh tù tội khi còn ở Teheran. Sự bất an và đe dọa từ chế độ vẫn song hành cùng ông, kể cả khi sống ở Áo, điều ảnh hưởng đến việc ông không còn tham gia nhiều hoạt động của cộng đồng người Iran tại đây do nguy cơ an ninh.

Gudarzi là minh chứng cho hành trình phức tạp và đa chiều của những nhà sáng tạo vừa mang trong mình ký ức lưu vong vừa hòa nhập vào văn hóa châu Âu. Ông sử dụng nghệ thuật để cắt nghĩa, khái quát và đồng thời thách thức những bất công lịch sử cùng những định kiến văn hóa. Qua đó, Gudarzi góp phần làm phong phú sân khấu đương đại tại Áo và Đức, đồng thời đem lại tiếng nói mới cho cộng đồng di cư và những người bị áp bức trên toàn cầu.

Cuộc sống và tác phẩm của Amir Gudarzi phản ánh mối quan hệ gắn bó phức tạp giữa Đông và Tây, giữa truyền thống và hiện đại, giữa tự do cá nhân và xã hội. Sự nghiệp của ông cũng cho thấy vai trò quan trọng của nghệ thuật trong việc kiến tạo đối thoại văn hóa và bảo vệ các giá trị nhân văn.