Indonesia và Singapore đối phó áp lực thông tin trong bầu cử hiện đại

Dù tỷ lệ tin tưởng vào tin tức toàn cầu đang giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2015 với chỉ 37%, đáng chú ý là cử tri tại Indonesia và Singapore thể hiện sự khác biệt khi bước vào mùa bầu cử. Kết quả khảo sát cho thấy, trong bối cảnh hệ sinh thái thông tin ngày càng phân mảnh và do các nhà sáng tạo nội dung chi phối, người dân vẫn tìm đến các phương tiện truyền thông truyền thống để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy.

Tại Indonesia, khảo sát toàn quốc cho thấy truyền hình vẫn là nguồn tin được ưu tiên nhất trong các cuộc bầu cử, tiếp theo là WhatsApp và các cuộc trao đổi trực tiếp. Mạng xã hội như YouTube, TikTok, Facebook và Instagram dù bùng nổ nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn vị trí trung tâm của truyền hình. Báo in gần như biến mất với gần 90% người tham gia khảo sát cho biết họ không truy cập loại hình này.

Tương tự, ở Singapore, trong cuộc tổng tuyển cử năm 2025, các phiên bản kỹ thuật số của các cơ quan truyền thông truyền thống như CNA, The Straits Times và Lianhe Zaobao là nguồn tin được sử dụng và tin cậy nhiều nhất, trong khi truyền hình đứng thứ hai về độ tin cậy. Sự sụt giảm của báo in không đồng nghĩa với việc mất ảnh hưởng khi các tổ chức này chuyển hướng mạnh mẽ sang nền tảng số.

Truyền thông truyền thống đứng trước sự cạnh tranh khốc liệt trong việc thu hút sự chú ý khi nội dung ngắn dạng video, bình luận của nhà sáng tạo và podcast ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt đối với nhóm cử tri trẻ.

Tại Indonesia, nhóm từ 15 đến 24 tuổi chủ yếu tiêu thụ thông tin bầu cử qua TikTok, WhatsApp, Instagram, YouTube và truyền hình, đồng thời xem podcast và theo dõi các nhà ảnh hưởng để cập nhật bình luận chính trị. Phong cách tiêu thụ ở Singapore cũng tương tự, với TikTok và YouTube là hai nền tảng chính, và gần một phần ba cử tri sử dụng podcast hàng ngày trong thời gian bầu cử.

Sự chuyển đổi này đã làm thay đổi cách thông tin chính trị được tiếp nhận: các đề xuất chính sách thường được thu gọn thành khẩu hiệu, các cuộc tranh luận được cắt thành vài giây lan truyền trên mạng xã hội, và ứng viên được nhớ đến qua biểu tượng meme hơn là chương trình hành động cụ thể. Khảo sát ở Indonesia cho thấy có khoảng 50% khán giả xem cuộc tranh luận tổng thống trọn vẹn, trong khi 60% chỉ xem các clip hậu tranh luận, ảnh hưởng mạnh đến nhận thức về ứng viên.

Công nghệ AI tạo nội dung thêm phần phức tạp cho quá trình truyền thông bầu cử. Ở Indonesia, AI được dùng sản xuất các nội dung châm biếm, tương tác và hình ảnh hoạt hình “Gemoy” liên quan đến chiến dịch của Prabowo-Gibran. Những sản phẩm này không phải là thông tin sai lệch rõ ràng mà là hình thức tuyên truyền tinh vi, khó kiểm soát.

Mức độ tiếp xúc với deepfake tương đối hạn chế, nhưng lòng tin vào chúng có sự chia rẽ theo quan điểm chính trị. Những người trẻ và có học thức cao cho biết họ tiếp xúc nhiều thông tin sai lệch nhất, đồng thời nhận thức tốt hơn về điều này. Trong khi đó, cử tri Singapore cảnh giác hơn với nội dung bị thao túng kỹ thuật số; khoảng 1/3 người cho biết họ “thỉnh thoảng” hoặc “rất thường xuyên” gặp các nội dung do AI chỉnh sửa, dù phần lớn hiếm khi phải tiếp xúc.

Hai quốc gia cũng có chính sách quản lý rất khác biệt. Singapore đã chủ động bằng việc thông qua Đạo luật Sửa đổi về Quảng cáo Trực tuyến An toàn trong Bầu cử năm 2024 nhằm ngăn chặn nội dung bị thao túng kỹ thuật số. Ngược lại, Indonesia đang đối mặt với nhiều khoảng trống pháp lý khi đa số người dân chưa hay biết về phần mềm chỉnh sửa video và luật pháp chưa điều chỉnh cụ thể việc sử dụng AI trong bầu cử. Một phán quyết của tòa án vào tháng 1 năm 2025 cấm chỉnh sửa quá mức hình ảnh ứng viên đóng vai trò bước đầu trong xử lý vấn đề này.

Trước tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng, phân mảnh và có thể bị thao túng, thách thức không phải là chống lại sự thay đổi mà là thích nghi mà vẫn giữ được chiều sâu và độ chính xác của thông tin. Kinh nghiệm tại Indonesia và Singapore cho thấy khi lợi ích dân chủ bị đe dọa, công chúng luôn tìm đến những nguồn tin có uy tín.

Việc duy trì niềm tin vào truyền thông đòi hỏi báo chí phải điều chỉnh linh hoạt, nâng cao kiến thức công dân về chính trị và xã hội, cũng như xây dựng các khung pháp lý hiệu quả hơn để hỗ trợ người dân phân biệt đúng sai trong những thời điểm quyết định.

Theo Carol Soon, Phó Giáo sư và Phó Trưởng khoa tại Khoa Truyền thông và Truyền thông Mới thuộc Đại học Quốc gia Singapore và đồng thời là thành viên của Hội đồng Tương lai Toàn cầu về Tính toàn vẹn Thông tin của Diễn đàn Kinh tế Thế giới; cùng Maria Monica Wihardja, Nghiên cứu viên tại Viện ISEAS–Yusof Ishak và Giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Quốc gia Singapore.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.