Kế hoạch khu thí điểm ở Lebanon: Liệu có khả thi?

Kể từ khi kế hoạch khu thí điểm được ký kết ngày 26/6 giữa Lebanon, Mỹ và Israel, mục tiêu là lực lượng Israel sẽ rút dần khỏi các khu vực do họ kiểm soát ở miền nam Lebanon, cho phép quân đội Lebanon (LAF) tiếp quản. Kế hoạch hướng tới chấm dứt sự hiện diện của lực lượng vũ trang Hezbollah tại những khu vực này sau khi LAF tiếp quản, đồng thời tiến hành mở rộng sang các khu vực khác.

Tuy nhiên, chỉ sau hơn một tuần triển khai, tình hình thực tế trên mặt đất cho thấy nhiều khó khăn. Lực lượng Israel từng bắn vào khu vực gần binh sĩ Lebanon khi họ tiếp cận địa điểm tuần trước, đồng thời tiếp tục phá hủy nhà cửa, công trình ở miền nam Lebanon, cùng các cuộc tấn công bằng drone và bom khác. Những hành động này gây nghi ngại về sự tuân thủ thỏa thuận.

Ông Joseph Aoun, Tổng thống Lebanon, đã trình bày vấn đề này với ông Volker Türk, cao ủy nhân quyền Liên Hiệp Quốc trong chuyến thăm Lebanon gần đây, khẳng định hành vi của Israel có thể làm suy yếu thỏa thuận.

Nhiều người dân sinh sống trong các khu thí điểm tỏ ra nghi ngờ về hiệu quả và tính khả thi của kế hoạch. Hussein Kamaleddine, thị trưởng làng Srifa, cho biết dân làng không hiểu vì sao Srifa và Froun lại được chọn làm khu thí điểm trong khi không hề có binh sĩ Israel đóng quân tại đó.

Ông cho rằng đây là điều bị áp đặt và không có ý nghĩa thực tế. Một số người cho rằng việc chọn những làng không có hiện diện quân sự Israel có thể là cách thức khởi động nhẹ nhàng cho kế hoạch mà không gây ảnh hưởng tới an ninh phía bắc Israel.

Tương tự, đại diện làng Froun gửi một tuyên bố phản đối kế hoạch, cho rằng kế hoạch này kéo dài sự hiện diện của Israel trên lãnh thổ Lebanon và làm chia rẽ quân đội với dân chúng.

Lo ngại chính xoay quanh việc LAF có thể buộc phải đối đầu trực tiếp với Hezbollah, lực lượng được cho là ngang bằng hoặc thậm chí mạnh hơn quân đội chính quy của Lebanon, có thể dẫn đến bất ổn hoặc nội chiến.

Tại làng Zawtar al-Gharbieh, thị trưởng Abed Ezzeddine cho biết hầu như toàn bộ khu vực đã bị phá hủy nặng nề do các chiến dịch quân sự của Israel, khiến cư dân phải chờ từng bước được phép trở về nhà. Tuy nhiên, việc di chuyển vẫn rất khó khăn do một ngôi làng lân cận còn bị lực lượng Israel chiếm giữ, đồng thời có nhiều vụ nổ và drone xuất hiện.

Lực lượng Israel vẫn giữ quyền bắn vào "khu thí điểm" và tuyên bố có thể trở lại nếu cần nhằm đối phó với Hezbollah, đồng thời yêu cầu binh sĩ Lebanon rút lui trong trường hợp đó.

Chuyên gia Randa Slim từ Stimson Center tại Mỹ chỉ ra kế hoạch thiếu rõ ràng về thời gian rút quân, định nghĩa giải giáp Hezbollah, tiêu chí đánh giá thành công và cơ quan có trách nhiệm giám sát tiến trình.

Bà cho rằng việc các khu thí điểm không nằm sát biên giới Israel mà chỉ là các vùng nhỏ bên trong Lebanon có thể là chiêu bài của Israel để duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài.

Tuần qua, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ám chỉ không có kế hoạch rút quân khỏi Lebanon trong thời gian tới. Chuyên gia Julien Barnes-Dacey từ European Council on Foreign Relations cho rằng điều khoản thỏa thuận được Israel thiết kế nhằm giữ sự chiếm đóng ở miền nam Lebanon.

Dù đánh giá đây là một thỏa thuận chưa lý tưởng, Michael Young, biên tập viên cao cấp tại Carnegie Middle East Center tại Beirut, cho rằng Lebanon cần tận dụng kế hoạch để phát huy vai trò của LAF trong khu vực, đồng thời thúc đẩy quyền cư dân được trở về nhà.

Ông nhấn mạnh nếu LAF kiểm soát khu thí điểm, có thể tạo áp lực buộc Israel mở rộng quyền kiểm soát của Lebanon, trong bối cảnh Hezbollah nhiều khả năng sẽ không muốn xung đột trực tiếp với quân đội chính quy.

Về việc giám sát, cuối tháng 6, Pháp và Italy bày tỏ sẵn sàng dẫn đầu liên minh quốc tế hỗ trợ Lebanon, nhưng các nước châu Âu vẫn dè dặt triển khai lực lượng khi tình hình vẫn không ổn định.

Julien Barnes-Dacey lưu ý châu Âu nên tập trung gây áp lực để Israel rút lui thay vì triển khai lực lượng ở thời điểm hiện tại và hỗ trợ chính quyền Lebanon được củng cố hơn.