Nigeria dẫn đầu thị trường năng lượng mặt trời phát triển nhanh nhất châu Phi

Theo báo cáo mới được BloombergNEF công bố, Nigeria đã trở thành một trong những thị trường năng lượng mặt trời quy mô nhỏ phát triển nhanh nhất tại khu vực châu Phi hạ Sahara. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng giá điện tăng cao và nguồn cung không ổn định, thúc đẩy các hộ gia đình và doanh nghiệp ở nước này tìm kiếm các giải pháp năng lượng tái tạo thay thế.

Báo cáo có tên Sub-Saharan Africa Clean Energy Market Outlook 2026 đã khảo sát sự phát triển năng lượng sạch tại 16 thị trường trong khu vực, cho thấy tổng đầu tư vào năng lượng sạch năm 2025 đạt mức kỷ lục 13,5 tỷ USD, trong đó Nigeria là một trong những thị trường có đóng góp lớn nhất thúc đẩy tăng trưởng năng lượng mặt trời quy mô nhỏ.

Theo báo cáo, các yếu tố kinh tế ngày càng trở nên quan trọng hơn so với các cam kết về khí hậu hay chính sách nhà nước trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch ở khu vực này. Giá điện tăng cao đã khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp tại Nigeria, bên cạnh Nam Phi và Kenya, đẩy mạnh áp dụng năng lượng mặt trời nhằm tránh phải sử dụng điện lưới đắt đỏ và hay gián đoạn.

Chỉ riêng năm 2025, khu vực đã lắp đặt tổng cộng 13 gigawatt công suất từ năng lượng mặt trời, gió và hệ thống pin lưu trữ, và dự kiến con số này sẽ tăng lên 29 gigawatt vào năm 2030. Đầu tư vào các hệ thống năng lượng mặt trời quy mô nhỏ đã tăng hơn gấp đôi, đạt 8,5 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.

Những dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn cùng hệ thống năng lượng mặt trời nhỏ gắn pin ngày càng thay thế dần máy phát điện chạy xăng dầu trong các hộ gia đình và doanh nghiệp do khả năng cạnh tranh về chi phí ngày càng cao. Báo cáo cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của các hệ thống điện ngoài lưới trong việc mở rộng cung cấp điện cho khu vực với hơn 560 triệu người vẫn chưa tiếp cận điện năng đáng tin cậy vào năm 2025.

Châu Phi hạ Sahara đồng thời trở thành điểm đến xuất khẩu tấm pin mặt trời lớn nhất của Trung Quốc, chiếm 10,1% tổng xuất khẩu trong quý đầu năm 2026, tăng từ 4,9% trong cùng kỳ năm trước.

Trong bối cảnh Nigeria vẫn đối diện nhiều khó khăn về nguồn cung điện và chi phí nhiên liệu cho máy phát điện ngày càng tăng, thị trường năng lượng mặt trời của quốc gia này đã phát triển rất nhanh trong những năm gần đây. Các hộ gia đình, doanh nghiệp, cơ quan công và cộng đồng ngày càng sử dụng các hệ thống điện mặt trời, pin lưu trữ và lưới điện mini nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn lưới quốc gia và máy phát điện chạy xăng dầu.

Điều này không chỉ xuất phát từ yếu tố môi trường mà còn bởi tính kinh tế trong việc sản xuất điện. Khi chi phí điện cao và lưới điện không đáng tin cậy, các hệ thống năng lượng mặt trời ngày càng được coi là khoản đầu tư giúp giảm chi phí vận hành lâu dài cho doanh nghiệp.

Xu hướng chuyển sang các giải pháp năng lượng phân tán còn được thể hiện qua sự tập trung của Chính phủ Liên bang Nigeria và các đối tác phát triển vào các công nghệ điện ngoài lưới như hệ thống điện mặt trời gia đình, lưới điện mini, nhằm mở rộng tiếp cận điện cho các cộng đồng chưa được phục vụ đầy đủ.

Cùng với nỗ lực cải thiện khả năng tiếp cận điện và thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân, Ngân hàng Thế giới đã thông qua chiến lược hợp tác Nigeria giai đoạn 2026-2032, trong đó ưu tiên về cải thiện điện năng và tăng nguồn vốn cho lĩnh vực năng lượng.

Với hàng triệu người Nigeria, đặc biệt là những người sống ngoài vùng phủ sóng điện lưới ổn định, các nguồn năng lượng phân tán đã trở thành giải pháp thiết thực, không còn phải chờ đợi hệ thống điện truyền thống được cải thiện. Các chuyên gia cũng chú ý đến lợi ích kinh tế của các hệ thống lưới điện mini và ngoài lưới, bao gồm tăng năng suất cho doanh nghiệp nhỏ, kéo dài thời gian hoạt động và giảm sự phụ thuộc vào biến động giá nhiên liệu.

Nghiên cứu về các lưới điện mini tại vùng nông thôn Kenya và Nigeria đã chỉ ra sự cải thiện rõ rệt trong hoạt động kinh tế và năng suất của các hộ gia đình, doanh nghiệp được kết nối, cho thấy tiềm năng của năng lượng phân tán trong việc mang lại lợi ích vượt ra ngoài việc cung cấp điện đơn thuần.

Báo cáo của BloombergNEF được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng sạch châu Phi thu hút ngày càng nhiều vốn đầu tư từ các nhà phát triển quốc tế, tổ chức tài chính và nhà sản xuất thiết bị. BloombergNEF là đơn vị nghiên cứu chiến lược thuộc Bloomberg, chuyên phân tích thị trường hàng hóa toàn cầu và các công nghệ định hình chuyển đổi năng lượng.

Mặc dù thị trường năng lượng sạch có dấu hiệu tăng trưởng mạnh, châu Phi vẫn đối mặt với thách thức lớn về bài toán tiếp cận điện năng, với nguồn cung không ổn định kìm hãm công nghiệp hóa, tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế.

Đối với Nigeria, thị trường năng lượng mặt trời mở ra cơ hội lớn nhờ tiềm năng bức xạ mặt trời dồi dào và dân số đông, đồng thời đặt ra thách thức trong việc duy trì chính sách ổn định, tiếp cận tài chính hợp lý, đảm bảo chất lượng và quản lý hiệu quả để thu hút đầu tư lâu dài.

Báo cáo cho thấy động lực chuyển đổi năng lượng của Nigeria có thể không dựa nhiều vào cam kết khí hậu mà chủ yếu là do các yếu tố kinh tế hàng ngày ảnh hưởng đến người tiêu dùng và doanh nghiệp. Khi giá điện tăng và chi phí vận hành máy phát điện chạy xăng dầu ngày càng trở nên gánh nặng, năng lượng mặt trời ngày càng trở thành nhu cầu tài chính cần thiết cho nhiều người.

Dự báo đến năm 2026, sự kết hợp giữa chi phí công nghệ giảm, nhu cầu điện ổn định và nguồn vốn tư nhân tăng sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng sạch tại khu vực châu Phi hạ Sahara đến cuối thập kỷ này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.