Nỗi lo lớn nhất của giới lãnh đạo AI về nguy cơ sinh học chết người

Trong các cuộc trao đổi riêng với nhiều kiến trúc sư và lãnh đạo trong ngành trí tuệ nhân tạo (AI), có một điểm tương đồng rõ ràng: nguy cơ lớn nhất mà họ lo ngại là sự tạo ra một loại tác nhân sinh học gây chết người, lây lan âm thầm, rộng rãi và nhanh chóng khiến việc kiểm soát trở nên vô cùng khó khăn. Mối lo này xuất phát từ khả năng các mô hình AI tiên tiến giúp những kẻ độc hại phát triển một loại bệnh nguy hiểm trước khi các hệ thống phát hiện và phòng chống được hoàn thiện.

Mặc dù đây không phải là kịch bản có khả năng cao xảy ra, một số chuyên gia lạc quan về AI vẫn bác bỏ các viễn cảnh bi quan quá mức. Tuy nhiên, càng ngày AI càng phát triển khả năng nhận diện các điểm yếu sinh học của con người, tương tự như cách nó khai thác hệ thống mạng và an ninh mạng phi con người trước đây.

Theo một nghiên cứu chung của MIT FutureTech và Đại học Queensland, 272 nhà nghiên cứu đã đánh giá 24 rủi ro lớn nhất do AI gây ra. Kết quả cho thấy có khoảng 12% khả năng các khả năng gây nguy hiểm của AI sẽ dẫn tới hậu quả thảm khốc vào năm 2030. Cũng với xác suất tương đương, AI có thể tạo ra các loại vũ khí và khả năng gây tổn hại hàng loạt. Nếu không có các biện pháp giảm thiểu, xác suất này có thể vượt quá 20%.

Theo định nghĩa của nghiên cứu, một thảm họa được coi là có hơn 1 triệu người chết hoặc thiệt hại kinh tế trên 100 tỷ USD. Việc sử dụng AI hỗ trợ phát triển vũ khí hóa học hoặc sinh học chính là một trong những rủi ro hàng đầu trong danh mục này.

Tháng trước, những tên tuổi lớn trong lĩnh vực AI như Sam Altman của OpenAI, Dario Amodei của Anthropic, Demis Hassabis của Google DeepMind, Mustafa Suleyman của Microsoft và Alexandr Wang của Meta đã đồng ký một bức thư công khai cảnh báo rủi ro từ vũ khí sinh học do AI tạo ra đồng thời kêu gọi các biện pháp bảo vệ và kiểm soát chặt chẽ hơn.

Khả năng xuất hiện tác nhân sinh học do AI thúc đẩy đã làm nổi bật cuộc tranh luận giữa chính phủ liên bang và ngành công nghiệp về cách đánh giá và kiểm soát các mô hình, khả năng của AI trước khi chúng được phát hành ra công chúng. Mục tiêu là các nhà phát triển mô hình hàng đầu xây dựng các cơ chế kiểm soát đủ mạnh để ngăn chặn kẻ xấu, đồng thời sử dụng chính công nghệ AI đó để phòng chống và tạo miễn dịch đối với các mối đe dọa sinh học.

Thực tế, việc ngăn chặn mọi âm mưu ác ý là rất khó, nhất là khi các mô hình mã nguồn mở (open-source) phát triển nhanh chóng và có thể được sử dụng, chỉnh sửa trong môi trường riêng biệt ngoài sự kiểm soát của các quy định pháp lý. Những mô hình này không chịu sự ràng buộc kiểm tra nghiêm ngặt như các mô hình tiên phong ở các phòng thí nghiệm lớn, nên khả năng bị lợi dụng cao hơn.

Ngày nay, để tạo ra một tác nhân sinh học hoàn toàn mới, người ta cần các chuyên gia hiếm có, thiết bị phòng thí nghiệm chuyên biệt và nhiều năm thử nghiệm thất bại. AI giúp đẩy nhanh quá trình này khi nó có thể phân tích và mô phỏng những điểm yếu sinh học của con người dựa trên lượng dữ liệu sinh học và gen khổng lồ, từ đó tìm ra những biến đổi di truyền giúp vi sinh vật trở nên nguy hiểm hơn, khó bị phát hiện hoặc miễn dịch với phương pháp điều trị hiện hành.

Cuộc tranh luận xoay quanh các rủi ro an ninh mạng do AI tạo ra phản ánh cuộc đua gay gắt giữa việc xây dựng các cơ chế phát hiện và ngăn chặn kịp thời với tốc độ ra đời của các khả năng tấn công mới. Cùng với đó là cuộc tranh luận về mô hình mã nguồn mở, nơi các phòng thí nghiệm hàng đầu có thể kiểm soát mô hình của họ, trong khi các mô hình mở có thể bị điều chỉnh bởi những cá nhân hoạt động ngoài vòng kiểm soát pháp luật.

Mặc dù đây là vấn đề nặng nề và đáng sợ, nhưng bỏ qua nó không phải là cách giải quyết. Việc nhận thức đúng và chủ động ngăn chặn mới là con đường đảm bảo an toàn cho công nghệ AI và con người trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.