Lo ngại về độc lập tư pháp tại Ba Lan khi thẩm phán kiêm nhiệm ủy ban chính phủ

Tòa án cấp địa phương tại Zamość, Ba Lan mới đây xem xét lại một vụ án liên quan đến một người đàn ông bị buộc tội bắt cóc con trai 7 tuổi mà không có sự đồng ý của mẹ. Trước đó, tòa án Tối cao Ba Lan đã hủy bỏ phán quyết tù 2 năm dành cho bị cáo với lý do có vấn đề trong quá trình xét xử. Tuy nhiên, thẩm phán trong bộ phận ra quyết định ở Tòa án Tối cao lại có liên quan đến một ủy ban pháp lý do chính phủ lập nên, gây nghi ngờ về tính độc lập và khách quan của họ.

Sự việc khiến tòa Zamość phải đặt ra câu hỏi pháp lý về việc: nếu một thẩm phán trong tổ hợp xét xử của Tòa án Tối cao không đáp ứng yêu cầu về tính độc lập đối với quyền lực hành pháp, liệu phiên tòa phúc thẩm có nên bị hủy bỏ hay không, và sau đó việc tái khởi động thủ tục tố tụng sẽ diễn ra ra sao.

Những nghi vấn này được thẩm phán Paweł Zwolak tại Zamość đưa ra dựa trên thực tế rằng ba thẩm phán Włodzimierz Wróbel, Paweł Wiliński, và Małgorzata Wąsek-Wiaderek vừa là người xét xử tại Tòa án Tối cao, vừa là thành viên của một ủy ban kodyfikacyjnej prawa karnego (ủy ban soạn thảo luật hình sự) trực thuộc Bộ Tư pháp, thành lập dưới thời chính phủ của Donald Tusk.

Ủy ban này có vai trò chuyên gia tư vấn luật, chủ yếu chịu trách nhiệm đánh giá và xây dựng các dự thảo pháp luật liên quan đến hệ thống tư pháp của Ba Lan, và là một trong bốn ủy ban được tái lập bởi chính phủ Tusk. Điểm đáng chú ý là ủy ban này chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng và các thành viên được hưởng thù lao hàng tháng cùng các khoản trợ cấp khác.

Tòa án Zamość đánh giá, việc các thẩm phán giữ vị trí xét xử đồng thời công tác trong ủy ban thuộc quyền lực hành pháp có thể ảnh hưởng đến tính khách quan và độc lập của họ trong các phiên tòa. Theo tòa này, sự kết hợp như vậy có thể khiến công chúng đặt câu hỏi về khả năng thẩm phán bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là áp lực từ cơ quan hành pháp, từ đó làm suy yếu quyền được xét xử công bằng và viện dẫn vì sao Bộ Tư pháp cũng là đơn vị quản lý ủy ban chuyên gia trên.

Trước tình hình đó, tòa Zamość yêu cầu tòa án Tối cao trả lời câu hỏi về tính hiệu lực của phiên tòa xét xử trước đó và cơ chế xử lý khi phát hiện thẩm phán không đảm bảo tính độc lập. Điều này là rất quan trọng để xác định liệu -> việc hủy bỏ phiên tòa có phải là bước cuối cùng hay có cần tiến hành lại theo trình tự thủ tục khác.

Thẩm phán tại tòa Zamość nhấn mạnh một điểm pháp lý quan trọng: theo điều 17, khoản 1, điểm 11 trong Bộ luật tố tụng hình sự Ba Lan, thủ tục tố tụng có thể bị đình chỉ nếu phát hiện ra các tình huống khiến cho việc truy tố không thể thực hiện, trong đó có việc thẩm phán không độc lập.

Tuy nhiên, tòa cũng lo ngại rằng nếu đình chỉ xét xử phúc thẩm, điều này có thể khiến cho người tham gia tố tụng bị mất quyền kháng cáo vì nguyên tắc cấm kháng cáo lại một phán quyết đã được xét xử. Điều này đặt ra nghịch lý rằng việc kết quả kháng cáo không được xử lý về bản chất chỉ vì vấn đề vi phạm thủ tục do thành phần thẩm phán không phù hợp.

Hiện Tòa án Tối cao Ba Lan, qua Hội đồng Hình sự, đang được yêu cầu cung cấp câu trả lời chính thức về những vấn đề pháp lý này, với thẩm phán Antoni Bojańczyk được chỉ định làm người thẩm tra. Thời điểm cho phiên họp xét xử vẫn chưa được ấn định.

Mã vụ án: I KZP 7/26.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.