Chính quyền Trump chuyển hàng tỷ USD từ đại học sang nghiên cứu AI và cá nhân để cạnh tranh với Trung Quốc

Ngày 23/6, Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Mỹ công bố báo cáo "Science: A New Golden Age" (Khoa học: Một kỷ nguyên vàng mới), trong đó chiến lược phân bổ ngân sách nghiên cứu và phát triển (R&D) liên bang sẽ chuyển hướng trọng điểm từ các trường đại học truyền thống sang các nhà khoa học cá nhân và dự án tập trung trí tuệ nhân tạo (AI). Mục tiêu là giúp Mỹ tạo ra các tổ chức nghiên cứu mới mẻ, nhanh nhạy hơn để đối phó với sự cạnh tranh khoa học công nghệ ngày càng gay gắt từ Trung Quốc.

Báo cáo chỉ ra rằng trong 20 năm qua, Trung Quốc đã đạt sự ngang bằng với Mỹ về chi tiêu R&D, tạo ra một thách thức chưa từng có kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Việc Trung Quốc coi nghiên cứu khoa học là trụ cột trong cạnh tranh toàn cầu, nâng cấp các quyết định lên mức cao nhất và tích hợp chặt chẽ partnerships các ngành khiến họ đẩy nhanh tiến bộ công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực quan trọng quốc gia.

Chính quyền Trump dự kiến tái cấu trúc ngân sách R&D liên bang khoảng 200 tỷ USD mỗi năm, giảm phần đầu tư vào các đại học và "các tổ chức kế thừa" để tăng cường hỗ trợ trực tiếp cho các nhà khoa học cá nhân và các tổ chức nghiên cứu mới tập trung vào AI. Một trong các dự án trọng điểm của sáng kiến này là Genesis Mission, ra mắt cuối năm 2025, nhằm nâng gấp đôi năng suất nghiên cứu cơ bản của Mỹ thông qua ứng dụng AI.

Ngày 24/6, Nhà Trắng công bố tài trợ liên bang hơn 5 tỷ USD mở rộng nhiệm vụ Genesis cùng những dự án khoa học và công nghệ cấp quốc gia khác. Mặc dù không nhắc đích danh Trung Quốc trong báo cáo, chính quyền Trump đã rõ ràng đặt mục tiêu thắng thế trong cuộc đua công nghệ Mỹ-Trung, trong đó AI, điện toán tiên tiến và công nghệ lượng tử là các lĩnh vực chủ chốt.

Trung Quốc đã nhanh chóng tăng cường chi tiêu cho R&D trong hai thập kỷ qua, với tổng mức đạt 3,93 nghìn tỷ nhân dân tệ (551 tỷ USD) năm 2023, theo số liệu chính thức Trung Quốc. Một báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố tháng 3 năm nay cho thấy khi điều chỉnh theo sức mua, Trung Quốc đã vượt Mỹ trong đầu tư R&D năm 2024.

Báo cáo Nhà Trắng cho biết Trung Quốc đang tiến nhanh trong việc tích hợp AI với "hạ tầng thử nghiệm" ở các lĩnh vực như vật liệu mới, đồng thời nhấn mạnh Mỹ cần theo kịp xu thế để không bị tụt hậu trong đổi mới sáng tạo.

Bản ghi nhớ kèm báo cáo cũng yêu cầu các bộ ngành liên bang trình kế hoạch hành động trong 90 ngày nhằm thực hiện các khuyến nghị đã nêu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.