Tòa án tối cao Ấn Độ từ chối kháng nghị của chính quyền Chhattisgarh về việc bảo lãnh

Trong một quyết định trọng yếu liên quan đến hoạt động của hệ thống tư pháp hình sự và quyền tự do cá nhân, Tòa án tối cao Ấn Độ ngày thứ Tư khẳng định khi Tòa án tối cao bang (High Court) phê duyệt bảo lãnh cho bị cáo, quyết định đó cần được coi là cuối cùng, không nên chấp nhận kháng nghị từ phía nhà nước. Đây là kết luận được đưa ra bởi Hội đồng gồm Chánh án Surya Kant cùng các Thẩm phán Joymalya Bagchi và V Mohana trong vụ tranh tụng liên quan đơn kháng cáo của chính quyền bang Chhattisgarh với phán quyết bảo lãnh dành cho Chaitanya Baghel, con trai của cựu Thủ hiến Bhupesh Baghel.

Dù bày tỏ những nghi ngại nghiêm trọng về phán quyết của Tòa án tối cao bang, Hội đồng vẫn bác đơn khiếu nại. Theo tòa, hệ thống tư pháp nên quay về cách tiếp cận trong những năm 1980 khi Chánh án P N Bhagwati từng nhấn mạnh rằng các quyết định bảo lãnh của Tòa án tối cao bang nên được xem là cuối cùng và không cần thiết phải kháng án lên Tòa án tối cao liên bang.

Chánh án Surya Kant nhận xét rằng trong thực tế hiện nay, các Tòa án tối cao bang tỏ ra rất thận trọng và thậm chí có phần bảo thủ khi cấp hoặc từ chối bảo lãnh, thường viết các bản án dài tới 40-50 trang. Ông cho rằng cách làm này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình xét xử công bằng và khách quan sau đó, đồng thời đề nghị bản án bảo lãnh nên điều chỉnh chỉ trong phạm vi 3-4 trang.

Thẩm phán Bagchi bổ sung rằng chỉ nên chấp nhận kháng cáo lên Tòa án tối cao trong trường hợp bị từ chối bảo lãnh vì việc này liên quan trực tiếp đến việc tước bỏ quyền tự do của bị cáo. Ngược lại, việc hủy bỏ bảo lãnh tức là hạn chế quyền tự do, cần được cân nhắc kỹ lưỡng giữa quyền của nạn nhân và lợi ích xã hội nói chung.

Hội đồng thẩm phán chỉ ra xu hướng gia tăng đáng kể các đơn kiện từ các bang nhằm phản đối các quyết định bảo lãnh của Tòa án tối cao bang trong hai thập niên qua, đây là nguyên nhân chính khiến khối lượng công việc tại Tòa án tối cao ở New Delhi gia tăng nhanh chóng. Trung bình mỗi ngày, mỗi Hội đồng xét xử Tòa án tối cao phải xử lý khoảng 10 đơn kiện thuộc loại này.

Về mặt hậu quả, tòa nhấn mạnh nếu công tố viên và điều tra viên quá dựa vào việc đệ đơn kháng cáo nhằm hủy bỏ bảo lãnh, thì nỗ lực nhằm đảm bảo kết án sẽ bị giảm sút vì bị cáo vẫn bị tạm giam trong khi trách nhiệm đảm bảo phiên xử công bằng và thu thập chứng cứ để buộc tội không được thúc đẩy kịp thời. Tòa cho rằng đây là thực trạng đáng lo ngại và chính quyền cần phải chịu trách nhiệm chứ không nên chỉ trông đợi vào việc hủy bỏ bảo lãnh.

Thẩm phán Bagchi dẫn chứng các bản án bảo lãnh dài tới 50 trang trong các vụ liên quan Đạo luật Chống khủng bố (UAPA) và 40 trang trong các vụ án liên quan Đạo luật Phòng chống Rửa tiền (PMLA), đặt câu hỏi liệu các thẩm phán có ý thức được các hậu quả của việc kéo dài phân tích pháp lý như vậy hay không. Ông nhắc lại rằng trong thời kỳ áp dụng Đạo luật Bảo vệ An ninh Nội bộ (MISA) dưới chế độ khẩn cấp từng có các quyết định bảo lãnh chỉ dài một trang, rất súc tích và thẳng thắn.

Khi luật sư Kapil Sibal cố gắng trình bày lập luận ủng hộ việc bảo lãnh đối với Baghel, Hội đồng phản hồi rằng không nên đưa ra các chi tiết liên quan cụ thể của vụ việc do đang tồn tại những nghi ngại nghiêm trọng.

Thẩm phán Bagchi nhắc lại phán quyết của Chánh án Kant trong vụ K A Najeeb năm 2021 đã cung cấp các hướng dẫn rõ ràng về việc cấp bảo lãnh, giúp các Tòa án tối cao bang tìm được sự cân bằng giữa quyền tự do cá nhân và việc giam giữ tiếp diễn. Theo phán quyết này, kể cả trong các vụ án liên quan UAPA, tòa có thể cấp bảo lãnh dựa trên lý do bị cáo đã bị giam giữ quá lâu.

Phía công tố viên trong vụ việc, Solicitor General Tushar Mehta, nêu bật tính chất đặc biệt của vụ án Baghel khi liên quan đến nhiều tin nhắn WhatsApp được trao đổi giữa hai chức vụ nhà nước theo Hiến pháp, là thẩm phán và tổng chưởng lý bang Chhattisgarh.

Thông qua quyết định này, Tòa án tối cao khẳng định sự cần thiết phải giữ gìn sự cân bằng trong quá trình xử lý các đơn bảo lãnh, giảm thiểu việc tranh luận kéo dài không cần thiết để bảo đảm quyền lợi công bằng cho cả bị cáo và xã hội.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.