Thực trạng ngành sản xuất Mỹ sau 18 tháng thúc đẩy của Trump: Chi phí tăng, đầu tư trì trệ

Tại Zion Foodtrucks, một công ty ở bang Colorado, Mỹ, các sản phẩm sử dụng thép và nhôm sản xuất trong nước kết hợp với linh kiện nhập khẩu từ khắp nơi để biến những phương tiện thông thường thành nhà hàng di động. Tuy nhiên, không những không hưởng lợi từ chính sách thúc đẩy sản xuất của Tổng thống Trump, công ty này lại chịu tác động tiêu cực từ chi phí nguyên vật liệu tăng và cạnh tranh khốc liệt.

Các mức thuế nhập khẩu thép và nhôm do Trump áp đặt tăng lên tới 50%, cộng với giá vận chuyển tăng thêm 1.000 USD do chi phí nhiên liệu leo thang từ chiến tranh Iran đã làm chi phí sản xuất đội lên. Đồng thời, các nhà sản xuất Mexico sử dụng thép Trung Quốc với giá rẻ hơn cùng lao động giá thấp hơn đang chiếm lĩnh thị trường, gây áp lực cạnh tranh mạnh trên thị trường nội địa.

Chủ công ty Appu Jacob Varghese cho biết: “Hoạt động kinh doanh của chúng tôi chắc chắn giảm sút do chiến tranh và tình hình thuế quan. Một số đối thủ thậm chí đã phải đóng cửa. Nếu mục tiêu là mở rộng sản xuất Mỹ, tôi không chắc điều đó có thực sự thành công”.

Số liệu chính phủ Mỹ cho thấy đầu tư vào xây dựng nhà máy giảm 20% và số việc làm trong ngành này giảm 80.000 từ tháng 1/2025 đến giữa năm 2026. Tỷ trọng đóng góp của sản xuất vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cũng thu hẹp từ 9,8% năm 2024 xuống còn 9,4% năm 2025.

Mặc dù Tổng thống Trump khẳng định các biện pháp thuế quan và chính sách "Nước Mỹ trên hết" đã tạo ra một cuộc bùng nổ sản xuất và việc làm, nhiều chuyên gia và nhà kinh tế lại đánh giá tình hình rất khác. Giáo sư Robert Lawrence của Đại học Harvard nhận định sản lượng và năng suất trong ngành sản xuất đều đáng thất vọng, chưa thấy dấu hiệu phục hồi đáng kể dù chiến dịch được triển khai đã hơn một năm.

Trump tuyên bố trong 8 tháng đầu nhiệm kỳ đã có tới 17 nghìn tỷ USD đầu tư mới, gồm các khoản 600 tỷ USD từ Apple, 250 tỷ USD của Micron hay 30 tỷ USD của Broadcom. Tuy nhiên, một số cơ quan theo dõi đầu tư của Nhà Trắng chỉ ghi nhận khoảng 10,6 nghìn tỷ USD.

Các nhà phản biện, bao gồm thành viên cấp cao của Ủy ban Giám sát Hạ viện Mỹ Robert Garcia, cho rằng các con số này không minh bạch và cho rằng Trump có thể đã nói không chính xác. Ông Garcia nói: “Nếu có 17 nghìn tỷ USD ở đâu đó, chính phủ cũng không biết về nó. Ông ấy hoặc nói dối, hoặc đã cất giữ tiền theo cách huyền diệu”.

Dù có sự phát triển ở một số lĩnh vực như trung tâm dữ liệu AI hay các nhà thầu quốc phòng hưởng lợi từ chiến tranh, các vị trí tạo ra không thật sự nhiều việc làm lao động phổ thông. Một số công ty tìm cách vừa hợp tác với chính phủ mà không cam kết sâu rộng nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế.

Chuyên gia kinh tế Amrita Bhasin nhận định các chiến lược hăm dọa không hiệu quả và rất khó để các hãng đưa sản xuất trở lại Mỹ khi nhiều sản phẩm không thể sản xuất trong nước. Cô cho biết nhiều công ty thậm chí phải chuyển hàng qua Dubai để né chi phí sản xuất cao tại Mỹ.

Chính sách không nhất quán, như việc Trump không ủng hộ năng lượng sạch và xe điện đã khiến 38 dự án lớn trong lĩnh vực này bị hủy bỏ với tổng giá trị 19,8 tỷ USD năm 2025, theo BlueGreen Alliance. Thiếu hụt các trung tâm sản xuất, mạng lưới nhà cung cấp và động lực hỗ trợ từ chính phủ là những điểm mà các công ty cho rằng Trung Quốc đang làm tốt hơn Mỹ.

Chính sách trục xuất nghiêm ngặt cũng làm giảm nguồn lao động thuê ngoài trong các ngành xây dựng và sản xuất, thêm vào đó chi phí vận hành nhà máy như điện tăng cao do trung tâm dữ liệu AI phát triển.

Anthony Raphael Escoboza, tư vấn về chiến lược sản xuất, cho biết việc tái bố trí sản xuất không chỉ đơn giản là so sánh chi phí lao động hay thuế, mà còn phải xem xét các rủi ro kinh tế, địa chính trị và chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, một số doanh nghiệp như Pure Choice Apparel ở Arizona nhận thấy nhu cầu sản phẩm sản xuất trong nước tăng vì hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bị thuế quan áp đảo. Nhà sáng lập Shane Kelley cho biết “made in the USA” giờ đây thực sự là một lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là câu khẩu hiệu.

Công ty quốc phòng Intervala gần đây cũng thông báo đầu tư 6 triệu USD vào sản xuất tiên tiến.

Ngược lại, các nhà phân tích lo ngại việc tập trung vào phục hồi sản xuất truyền thống có thể là quá cũ kỹ và không phù hợp với thế mạnh của Mỹ, vốn thiên về dịch vụ và sở hữu trí tuệ. Giáo sư Lawrence nhấn mạnh: “Chúng ta không cần bộ ngành công nghiệp, mà cần bộ ngành dịch vụ”.

Trung Quốc, dù cũng đối mặt nhiều áp lực cấu trúc và cạnh tranh gay gắt, vẫn duy trì chiến lược phát triển rõ ràng với các kế hoạch 5 năm cụ thể và ưu tiên được công bố rõ ràng. Họ biết rõ các mục tiêu ưu tiên hàng đầu và quyết tâm triển khai hiệu quả.

Thách thức của Trung Quốc đến từ cạnh tranh khốc liệt trong các lĩnh vực sản xuất quá công suất so với nhu cầu, áp lực thương mại toàn cầu và các nhà máy quốc doanh không hiệu quả khiến chi phí lớn phát sinh.

Theo giáo sư Loren Brandt tại Đại học Toronto, các vấn đề này không có giải pháp đơn giản.

Chủ doanh nghiệp Varghese, người từng làm lính cứu hỏa tình nguyện, đã mua lại một công ty phá sản năm 2023 và đặt tên theo con gái lớn. Công ty sản xuất những chiếc xe tải thực phẩm cao cấp, mất khoảng 6 tuần để hoàn thiện, với giá lên đến 200.000 USD, đảm bảo chất lượng với bảo hành đầy đủ.

Nguyên liệu và linh kiện bao gồm xe cũ mua từ New Jersey sau đó được tập thể nhân công lành nghề tại xưởng ngoại ô Denver lắp đặt hệ thống đường ống, thiết bị bếp, tủ lạnh, bồn cầu... Một số đơn hàng, đặc biệt cho các trường học, yêu cầu sản xuất hoàn toàn tại Mỹ, điều này rất thách thức khi nhiều linh kiện xuất xứ từ nước ngoài.

Ông Varghese nhận định dù thị trường vẫn có nhu cầu, giá cả sẽ không hạ mà còn tiếp tục tăng do chiến tranh và các yếu tố tác động khác.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.