Số lượng cá heo chết tăng mạnh ở Nam Úc sau hiện tượng tảo phát triển gây thiếu hụt thức ăn

Những điểm chính

• Năm 2025, Nam Úc ghi nhận ít nhất 70 cá heo chết do hiện tượng tảo độc gây thiếu hụt thức ăn - mức cao nhất trong 12 năm.

• Đợt tảo Karenia cristata cùng sóng nhiệt biển từ 2024 làm nguồn mực Nam, thức ăn chính của cá heo, giảm tới 80%.

• Dữ liệu dài hạn từ 2001-2024 và khám nghiệm tử thi cho thấy cá heo chết trong tình trạng suy dinh dưỡng, không có bằng chứng trực tiếp về độc tố tảo.

• Việc dừng chương trình khám nghiệm tử thi động vật biển tại Bảo tàng Nam Úc năm 2023 gây khó khăn trong phân tích tác động môi trường.

• Cơ quan quản lý môi trường Nam Úc cho biết mất cân bằng chuỗi thức ăn do tảo có thể là nguyên nhân tăng cá heo chết trong 2025-2026.

Gia tăng đáng kể cá heo chết trên bờ biển Nam Úc năm 2025

Nguyên nhân: Tảo độc và mất nguồn thức ăn chính

Tiến sĩ Catherine Kemper, trước đây từng là người phụ trách bộ sưu tập động vật có vú tại Bảo tàng Nam Úc, nhận định số lượng cá heo chết trong vùng vịnh năm 2025 cao nhất kể từ năm 2013, thời điểm xuất hiện dịch bệnh morbillivirus ở các loài cá heo. Bà cho biết nguyên nhân chính được nghi ngờ là sự thiếu hụt thức ăn, đặc biệt với cá heo cái thường do lượng mực Nam – thức ăn chủ yếu của chúng – đã giảm mạnh sau đợt phát triển tảo Karenia cristata bắt đầu từ tháng 3/2025.

Hiện tượng phát triển tảo độc kéo dài cùng đợt sóng nhiệt biển bắt đầu từ tháng 9/2024 đã tác động nặng nề đến hệ sinh thái vùng biển Nam Úc, bao gồm cả vịnh St Vincent và vịnh Spencer. Nghiên cứu chính phủ ghi nhận mức độ mực Nam giảm khoảng 80% so với mức bình thường.

Tác động rộng rãi đến sinh vật biển và nhu cầu phục hồi chương trình giám sát cá heo

Các nhà nghiên cứu, gồm tiến sĩ Kemper và chuyên gia về cá heo Mike Bossley, đã phân tích dữ liệu từ năm 2001 đến 2024, kết hợp với kết quả khám nghiệm tử thi cá heo do chính quyền tiểu bang thực hiện. Mặc dù kết quả chưa phát hiện trực tiếp độc tố tảo trong cá heo, đa phần các xác đều suy dinh dưỡng rõ rệt, cho thấy tác động gián tiếp qua việc nguồn thức ăn bị suy giảm.

Bác sĩ Bossley cũng cho biết cá heo gặp nhiều mối nguy hại như va chạm tàu thủy, mắc cạn hay bị cá mập tấn công, nhưng tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài năm 2025 là dấu hiệu chủ yếu của việc thiếu thức ăn, đặc biệt là mực. Ông đánh giá đợt sóng nhiệt biển cũng góp phần gây thêm áp lực cho các loài này.

Ngoài cá heo, nhiều loài sinh vật biển khác như hải cẩu, chim biển, chim cánh cụt nhỏ và rùa cũng ghi nhận các dấu hiệu sút cân kéo dài sau hiện tượng tảo phát triển. Việc chấm dứt chương trình khám nghiệm tử thi động vật có vú biển tại Bảo tàng Nam Úc vào năm 2023 đã khiến việc nghiên cứu các tác động của tảo trở nên khó khăn hơn.

Đại diện Sở Môi trường và Nước Nam Úc thừa nhận sự gián đoạn trong chuỗi thức ăn biển có thể là nguyên nhân chính khiến số cá heo chết tăng nhanh trong năm 2025 và đầu năm 2026. Mặc dù cá heo không có mang nên không bị ảnh hưởng trực tiếp như cá, nhưng các chuyên gia cho rằng tác động của độc tố tảo cùng sự mất cân bằng chuỗi thức ăn đã gây ra hiện tượng sút cân và tử vong do suy dinh dưỡng.

Ý nghĩa và hướng đi cho bảo tồn sinh vật biển Nam Úc

Vị trí địa lý và đặc điểm sinh thái của vùng biển Nam Úc khiến nơi đây rất nhạy cảm trước các biến động môi trường như tảo độc và điều kiện nhiệt độ tăng cao. Sự kiện cá heo chết hàng loạt không chỉ báo hiệu hệ sinh thái bị tổn thương nghiêm trọng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đa dạng sinh học và hoạt động đánh bắt thủy sản địa phương.

Việc phục hồi chương trình khám nghiệm tử thi động vật có vú biển và giám sát chặt chẽ các hiện tượng tảo phát triển cùng với biến đổi khí hậu là rất cần thiết để kịp thời phát hiện và ứng phó với các nguy cơ đối với sinh vật biển tại Nam Úc.

Những nghiên cứu cùng dữ liệu dài hạn được công bố tại hội nghị của Hội Động vật Có vú Úc và Hội Dơi Australasian giúp nâng cao hiểu biết về tác động môi trường phức tạp và hướng tới các giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến số cá heo chết tăng mạnh ở Nam Úc năm 2025 là gì?

Nguyên nhân chính là hiện tượng phát triển tảo độc khiến nguồn thức ăn của cá heo, đặc biệt là mực Nam, giảm mạnh dẫn đến suy dinh dưỡng và tử vong.

Sóng nhiệt biển có ảnh hưởng gì đến cá heo không?

Sóng nhiệt biển được cho là gây thêm áp lực góp phần làm tăng tỷ lệ cá heo chết trong những năm gần đây.

Chương trình khám nghiệm tử thi động vật có vú biển ở Nam Úc hiện tại ra sao?

Chương trình này đã bị dừng vào năm 2023, gây khó khăn cho việc theo dõi và phân tích tác động của các hiện tượng môi trường đến sinh vật biển.

Các loài sinh vật biển khác có bị ảnh hưởng bởi hiện tượng tảo phát triển không?

Có, nhiều loài như hải cẩu, chim biển, chim cánh cụt nhỏ và rùa cũng ghi nhận dấu hiệu sút cân và tổn thương do ảnh hưởng của tảo độc.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.