Vụ tấn công bằng drone ở Ocaña cho thấy xung đột Colombia bước vào một giai đoạn nguy hiểm hơn

Cuộc tấn công xảy ra tối thứ Sáu tại một đơn vị quân sự ở Ocaña. Theo quân đội Colombia, chất nổ được thả từ drone trước khi xảy ra đụng độ bên trong khu quân sự. Hai binh sĩ thiệt mạng tại hiện trường và người thứ ba qua đời sau khi được điều trị. Bốn quân nhân khác bị thương. AP xác định những người thiệt mạng gồm Đại úy Marco David Pirajón Montezuma cùng hai binh sĩ chuyên nghiệp Joel Alberto Jiménez Jaramillo và Jhon Carlos Marrugo Manjarrez.

Giới chức địa phương cáo buộc ELN đứng sau vụ việc. Một nguồn quân sự nói với AFP rằng ít nhất 20 drone mang chất nổ đã được sử dụng, dù con số này chưa được quân đội công bố đầy đủ trong thông báo mà AP dẫn lại. Tổng thống Abelardo de la Espriella lên án vụ tấn công và tuyên bố nhà nước sẽ đáp trả mạnh đối với những nhóm giết hại cảnh sát và binh sĩ. Ngôn ngữ cứng rắn phản ánh áp lực an ninh mà chính quyền mới đang đối mặt chỉ khoảng một tháng sau khi ông nhậm chức.

Ocaña nằm trong khu vực đông bắc Colombia, gần Catatumbo, một vùng chiến lược sát biên giới Venezuela. Địa hình rừng núi, các tuyến qua biên giới và hoạt động trồng coca đã khiến nơi đây từ lâu trở thành địa bàn tranh chấp của nhiều lực lượng vũ trang.

ELN có hiện diện mạnh trong vùng, trong khi các phe bất đồng chính kiến của FARC cũ và những nhóm khác cũng tìm cách kiểm soát lãnh thổ, tuyến vận chuyển và nguồn thu bất hợp pháp.

Bối cảnh ấy khiến một vụ tấn công vào doanh trại không thể được nhìn tách khỏi đời sống của dân thường. Khi các nhóm vũ trang tranh giành địa bàn, người dân nông thôn thường phải đối mặt với phong tỏa, di dời, tuyển mộ cưỡng bức, mìn và nguy cơ bị mắc kẹt giữa các bên. Tháng 1 năm 2025, chính phủ khi đó đã đình chỉ đàm phán hòa bình với ELN sau một đợt bạo lực nghiêm trọng ở Catatumbo. Những diễn biến mới cho thấy bài toán kiểm soát lãnh thổ vẫn chưa được giải quyết.

Điểm đáng chú ý nhất của vụ Ocaña là phương tiện tấn công. Drone từng chủ yếu được dùng để quan sát, quay phim hoặc phục vụ dân sự, nhưng các nhóm vũ trang Colombia đã nhanh chóng biến chúng thành phương tiện mang chất nổ. The Guardian dẫn dữ liệu ACLED cho thấy số vụ tấn công bằng drone của các nhóm vũ trang tăng từ một vụ năm 2023 lên 38 vụ năm 2024 và 149 vụ năm 2025. Bộ Quốc phòng Colombia từng ghi nhận mức tăng còn cao hơn.

Vũ khí này tạo ra sự bất cân xứng mới. Một thiết bị thương mại có giá thấp hơn nhiều so với máy bay quân sự nhưng có thể bay qua địa hình khó tiếp cận, tiếp cận mục tiêu từ trên cao và buộc lực lượng an ninh phải đầu tư vào radar, gây nhiễu và các hệ thống chống drone. Colombia đã công bố dự án lá chắn chống drone trị giá khoảng 1,68 tỷ USD nhằm đối phó mối đe dọa đang lan rộng. Tuy nhiên, cuộc chạy đua công nghệ có thể tiếp tục nếu các nhóm vũ trang thay đổi tần số, chiến thuật hoặc sử dụng drone góc nhìn thứ nhất.

Nguy cơ lớn nhất vẫn thuộc về con người. Những năm gần đây, drone đã được sử dụng gần trường học, bệnh viện, nhà ở, đồn cảnh sát và cơ sở quân sự. Khi chất nổ được thả từ trên cao với độ chính xác không ổn định, khoảng cách giữa mục tiêu quân sự và khu dân cư có thể trở nên rất mong manh. Bảo vệ dân thường vì thế phải là tiêu chuẩn trung tâm khi nhà nước xây dựng biện pháp đối phó.

Colombia đã trải qua hơn sáu thập niên xung đột nội bộ, khiến hơn 450.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Thỏa thuận hòa bình năm 2016 với FARC đã làm giảm một phần bạo lực, nhưng nhiều khoảng trống quyền lực sau giải giáp được các nhóm khác lấp vào. Reuters cho biết trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2026, việc giành lại quyền kiểm soát lãnh thổ từ các nhóm vũ trang đã trở thành một trong những vấn đề an ninh trung tâm.

Chính quyền De la Espriella đang theo đuổi cách tiếp cận mạnh tay hơn, với các chiến dịch trên bộ, không kích và hợp tác chống các mạng lưới tội phạm. Sau Ocaña, áp lực đòi hỏi hành động quyết liệt chắc chắn sẽ tăng. Nhưng kinh nghiệm dài của Colombia cho thấy sức mạnh quân sự chỉ giải quyết một phần vấn đề. Nếu kinh tế bất hợp pháp, sự vắng mặt của nhà nước, nghèo đói nông thôn và thiếu cơ hội cho thanh niên vẫn tồn tại, các nhóm vũ trang sẽ tiếp tục có môi trường để tuyển người và tái tạo ảnh hưởng.