Kinh tế Ba Lan vững vàng trước cú sốc dầu mỏ, tăng trưởng được dự báo tích cực

Báo cáo gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định kinh tế Ba Lan hiện vẫn được xem là "kuloodporna" - tức rất vững vàng và khó bị tổn thương, dù phải đối mặt với những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu. Thậm chí, tác động của cú sốc giá dầu mới đây được cho là còn không lớn bằng ảnh hưởng của đợt giá rét gay gắt đầu năm, khi ngành xây dựng và công nghiệp chế biến bị đóng băng do yếu tố thời tiết.

Khác với giai đoạn đầu năm, sau khi chiến tranh ở Iran nổ ra, nền kinh tế Ba Lan không chứng kiến sự suy yếu đột ngột nào. Ngược lại, nhiều chỉ số kinh tế còn bất ngờ tăng trưởng tích cực, chủ yếu nhờ việc nền kinh tế đang gỡ gạc lại các hoạt động bị trì hoãn trước đó hơn là do ảnh hưởng từ việc gián đoạn chuỗi cung ứng, nút thắt trong vận tải hay sự ngưng trệ các quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

Theo kịch bản cơ bản sau chiến tranh, Ba Lan tiếp tục được dự báo tăng trưởng nhờ tiêu dùng nội địa vững, dù tốc độ tăng lương thực tế năm nay chỉ đạt khoảng 2-3% so với cùng kỳ năm trước, giảm so với 4-5% năm 2025 và mức cao hơn trong năm 2024. Bên cạnh đó, đầu tư công từ Quỹ Phục hồi và Hồi sinh (KPO) cùng với ngành công nghiệp duy trì xu hướng tăng trưởng, dù có sự chênh lệch lớn giữa các ngành nghề.

Mặc dù tốc độ tăng lương giảm nhưng mức tăng vẫn rõ nét, đây là nền tảng quan trọng để duy trì tiêu dùng ổn định. Dự báo tiêu dùng sẽ tiếp tục tăng trưởng xung quanh mức 3% trong các quý tới, nhờ phần lớn vào chương trình hỗ trợ giá nhiên liệu CPN. Chương trình này đã hạn chế sự tăng giá đột ngột của nhiên liệu, giúp giảm lo ngại chi phí sinh hoạt tăng cao trong các hộ gia đình và giữ vững tâm lý tích cực của người tiêu dùng ngay cả sau khi chiến tranh vùng Vịnh nổ ra.

Dữ liệu bán lẻ và sản xuất dịch vụ không cho thấy dấu hiệu giảm chi tiêu, trong khi khảo sát về tình hình kinh doanh xác nhận rằng những lo ngại ban đầu đã được xoa dịu. Tuy nhiên, khả năng tiêu dùng tăng tốc mạnh được đánh giá thấp do thiếu yếu tố kích thích thu nhập.

Đầu tư thường là lĩnh vực nhạy cảm nhất với rủi ro kinh tế, khi các doanh nghiệp thường trì hoãn hoặc hoãn lại các dự án khi xuất hiện bất ổn. Song hiện tại, phần lớn nguồn đầu tư tại Ba Lan đến từ các công trình liên quan đến KPO, các quỹ EU, chương trình SAFE và chi tiêu công trong lĩnh vực quốc phòng.

Điều này tạo điều kiện cho một bức tranh tích cực ở khu vực đầu tư, dự báo sẽ có mức tăng trưởng hai con số trong năm 2026. Bất chấp những bất ổn về triển vọng toàn cầu và trong nước do cuộc xung đột Trung Đông, đầu tư vẫn có xu hướng tăng trưởng khả quan hơn so với những tháng đầu năm.

Khảo sát tình hình kinh doanh cho thấy không có hiện tượng lây lan rộng rãi từ cú sốc giá nhiên liệu sang các ngành ngoài lĩnh vực dầu khí. Phần lớn ngành nghề duy trì hoạt động tăng trưởng, trong khi các ngành gặp khó khăn đều được xác định là bị ảnh hưởng trực tiếp bởi biến động giá dầu hoặc cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc, như ngành sản xuất đồ gỗ.

Nhìn chung, các doanh nghiệp không cho thấy sự suy giảm rộng rãi trong đánh giá về tình hình kinh doanh, đây là cơ sở để duy trì sự lạc quan trong các tháng tiếp theo, đặc biệt khi thị trường tin tưởng vào khả năng giải quyết cuộc xung đột Trung Đông, còn giá dầu giao dịch vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh điểm căng thẳng.

Chương trình CPN kết thúc từ đầu tháng 7, giá nhiên liệu sau đó tăng gần 1 zł mỗi lít, gây áp lực lên lạm phát dự kiến sẽ tăng từ khoảng 2,5% tháng 6 lên sát ngưỡng 3% hoặc cao hơn trong tháng 7. Tuy nhiên, chi phí để duy trì chương trình này lên tới gần 5 tỷ zł, ảnh hưởng đáng kể đến tài chính công vốn đang yếu kém.

Các chuyên gia nhận định, hiệu quả quan trọng của CPN là nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát. Khi cuộc xung đột nổ ra, dự báo giá xăng dầu tăng đột biến và thiếu rõ ràng về thời điểm kết thúc đã làm gia tăng lo ngại lạm phát. Hiện tại, với việc giá dầu giảm mạnh và niềm tin về việc xung đột được kiểm soát, việc dừng chương trình khi thế giới hướng đến bình thường hóa giá nhiên liệu là quyết định hợp lý.

Dự báo lạm phát cuối năm có thể vượt mức 3,5%, cao hơn giới hạn mục tiêu của Ngân hàng Trung ương Ba Lan (NBP). Nguyên nhân đến từ tác động cả của việc tăng giá nhiên liệu do dừng hỗ trợ, cùng với xu hướng giá thực phẩm có thể tăng trở lại, sau nhiều năm giảm nhẹ lần đầu tiên trong thập kỷ.

Tuy nhiên, dự báo cho giai đoạn nửa cuối năm 2027 cho thấy lạm phát có thể giảm lại quanh mức 2-2,5%, với áp lực từ giá nhiên liệu giảm từ khoảng tháng 3 năm đó. Giá thực phẩm được dự báo sẽ vẫn có xu hướng tăng khoảng 5% mỗi năm do tác động của biến đổi khí hậu như hạn hán, nắng nóng và sương giá ảnh hưởng đến nguồn cung.

Dù có biến động về chỉ số giá tiêu dùng, lạm phát cơ bản tại Ba Lan không cho thấy dấu hiệu lan truyền từ giá nhiên liệu sang các dịch vụ và hàng hóa khác, với mức dao động dự kiến trong khoảng 2,6-3,3% mỗi năm. Áp lực tiền lương trong ngành dịch vụ tăng nhưng vẫn ở mức cho phép khi tăng trưởng tiền lương vượt năng suất lao động khoảng 6% mỗi năm.

Điều này tạo cơ sở cho Ngân hàng Trung ương Ba Lan thực hiện chính sách ổn định lãi suất trong thời gian tới và có thể giảm lãi suất từ năm 2027. Tốc độ tăng lương được dự báo ổn định ở mức 5-6% hàng năm, phản ánh trạng thái cân bằng thị trường lao động hiện tại, khi không còn xuất hiện sự cạnh tranh quyết liệt hay sóng sa thải lớn.

Thị trường lao động Ba Lan đã đạt trạng thái cân bằng sau những giai đoạn biến động do sự chi phối của bên người lao động hoặc doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những bất định liên quan đến dòng di cư lao động, đặc biệt liên quan đến kết thúc chiến tranh ở Ukraine. Người lao động nhập cư chiếm đến 8% thị trường lao động Ba Lan, nên bất kỳ sự thay đổi nào trong dòng di cư cũng sẽ có ảnh hưởng nhanh chóng tới áp lực tiền lương.

Bên cạnh đó, tác động của trí tuệ nhân tạo đang được thảo luận như một yếu tố giảm nhu cầu lao động, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ và các ngành liên quan. Động thái biến đổi và tái cấu trúc đang diễn ra trên thị trường lao động, với hiện tượng chuyển dịch lao động từ các ngành gặp khó khăn sang các ngành tăng trưởng, cùng với quá trình hợp nhất doanh nghiệp ngày càng rõ rệt trong các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.

Sự sáp nhập và hợp nhất trong khu vực doanh nghiệp đang dẫn đến giảm số lượng doanh nghiệp nhỏ, tăng sự tập trung vào các công ty lớn hơn có khả năng tận dụng nguồn lực tài chính và tổ chức tốt hơn để đầu tư vào công nghệ và nâng cao trình độ nhân viên. Điều này giúp họ duy trì sức cạnh tranh và thúc đẩy năng suất làm việc được OECD đánh giá cao ở Ba Lan trong thời gian gần đây.

Mặc dù kinh tế có nhiều tín hiệu tích cực, giới chuyên gia cảnh báo về tình hình tài chính công tại Ba Lan đang tiệm cận mức nguy hiểm. Dự báo nợ công theo phương pháp tính của quốc gia sẽ chạm ngưỡng thận trọng 55% GDP vào năm 2027, buộc chính phủ phải thực hiện các biện pháp điều chỉnh mạnh mẽ vào năm 2029 như đóng băng lương trong khu vực công hay điều chỉnh tối thiểu các khoản trợ cấp xã hội.

Ngoài ra, nợ công có thể chạm đến giới hạn theo Hiến pháp là 60% GDP ngay năm 2028, đồng nghĩa với việc dự toán ngân sách không được phép thâm hụt và yêu cầu mạnh mẽ các biện pháp cắt giảm chi tiêu cùng tăng thuế. Đây thực sự là tiếng chuông cảnh tỉnh cho chính sách tài khóa của Ba Lan và cần được đưa ra thảo luận rộng rãi hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.