Thách thức tuổi thọ ở Nigeria: Vì sao người dân chết trẻ hơn dự kiến

Câu chuyện của Ganiat Ojo, một bà bán hàng 55 tuổi ở Nigeria, cho thấy thực trạng đáng lo ngại về tuổi thọ ở nước này. Sau nhiều tháng chịu đựng cơn đau đầu không rõ nguyên nhân, bà đột ngột ngã quỵ tại cửa hàng và được đưa đến bệnh viện, nơi xác nhận bà bị đột quỵ do huyết áp cao không được kiểm soát. Ganiat qua đời để lại bốn người con, và trường hợp của bà không phải là hiếm gặp tại Nigeria. Hàng ngày, nhiều người dân ở đây chết sớm vì các bệnh có thể phòng tránh nhưng vẫn chưa được chăm sóc đầy đủ.

Theo ước tính của Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới, tuổi thọ trung bình khi sinh tại Nigeria chỉ khoảng 54 năm, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là hơn 73 năm. Tại một số quốc gia như Nhật Bản, Thụy Sĩ và Singapore, sống đến tuổi 80 hoặc 90 không còn là hiếm. Từ khi giành độc lập năm 1960, tuổi thọ tại Nigeria đã tăng từ khoảng 37 năm nhờ cải thiện y tế cộng đồng, như tiêm chủng mở rộng, tăng cường chăm sóc sản phụ và phòng chống bệnh sốt rét, nhưng vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Chuyên gia y tế nhấn mạnh nguyên nhân tuổi thọ thấp ở Nigeria không chỉ là do bệnh tật mà còn bao gồm nhiều yếu tố xã hội như nghèo đói, hệ thống y tế yếu kém, dinh dưỡng kém và sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế. Sự khác biệt về tuổi thọ còn phụ thuộc vào nơi sinh sống, khi dân ở các thành phố lớn tiếp cận tốt hơn với dịch vụ y tế chuyên sâu so với người dân ở vùng nông thôn, nơi thiếu trầm trọng cơ sở vật chất và chuyên môn. Đặc biệt, các bệnh không lây như tăng huyết áp, tiểu đường, đột quỵ đang trở nên phổ biến hơn, chiếm tỷ trọng lớn trong các nguyên nhân gây tử vong sớm.

Bệnh mãn tính thường diễn tiến âm thầm, khiến nhiều người chỉ được phát hiện khi đã biến chứng nặng như suy tim hay suy thận. Tuy nhiên, các bệnh này hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát nếu được theo dõi, chẩn đoán sớm và điều trị liên tục, điều mà hệ thống y tế Nigeria còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nhân viên y tế do di cư ra nước ngoài đang khiến các cơ sở y tế quá tải, làm giảm hiệu quả khám chữa bệnh và kéo dài thời gian chờ đợi. Tình trạng này khiến nhiều bệnh nhân không được điều trị kịp thời, gây ra nhiều ca tử vong có thể tránh được.

Các yếu tố xã hội như gánh nặng kinh tế, khó khăn trong cuộc sống, ô nhiễm môi trường, các vấn đề an ninh, giao thông mất an toàn cũng tác động tiêu cực đến sức khỏe người dân Nigeria. Các nhà chuyên môn gọi đó là nhân tố quyết định xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe, bao gồm điều kiện sống, làm việc và học tập. Áp lực kéo dài cũng làm tăng stress kinh niên, làm suy yếu hệ miễn dịch và góp phần gia tăng các bệnh tim mạch. Các yếu tố môi trường như ô nhiễm không khí cũng gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim, phổi và ung thư.

Các chuyên gia y tế Nigeria và WHO đều kêu gọi đầu tư mạnh mẽ hơn cho hệ thống y tế cơ sở, phòng bệnh, giáo dục về dinh dưỡng cùng môi trường sống lành mạnh. Đồng thời, cũng cần giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân để họ không phải lựa chọn giữa ăn uống và khám chữa bệnh. Chăm sóc sức khỏe không chỉ là trách nhiệm của các bệnh viện mà còn là một nỗ lực toàn diện bao gồm phát triển kinh tế, giáo dục và bảo vệ môi trường.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.